محبت من به رفتگان از دوستان و خویشان و دیگر همکیشان، با مرگ آنها به پایان نمى رسد و این علاقه تا وقتى که خود در قید حیات هستم، ادامه دارد و غیر از ارتباط قلبى، در انجام اعمالى، بروز و ظهور پیدا مى کند. بعد از مرگ من، دیگران نیز با من چنین خواهند بود و این منش و روش، آموزه دین من است و به آن افتخار مى کنم.ما مسلمانان برای درگذشتگان خود هدیه مى فرستیم.بهترین هدیه نیز برای اموات، ادای حقوق واجب انها مانند ادای بدهی و نماز و روزه و حج قضا و نیز خواندن قران و فاتحه و دعا برای مغفرت آنها و انجام هر کار خیری به نیت انها است .بسیاری از مردم پس از فوت اطرافیان و عزیزان شان در بازه های زمانی منظم به آرامگاه آنها رفته و با خواندن دعا و دادن خیرات در تلاش برای تسکین غم فقدان از دست رفتگان و طلب آرامش و آمرزش برای روح آنها هستند. بنا بر باور و اعتقادات دینی ما روح مردگان تا روز محشر زنده هستند و بر اعمال و خیراتی که برای آنها فرستاده می شوند آگاهند.برای بسیاری زیارت اهل قبور به شکل عادتی پسندیده درمی آید و چه بسا در طی سال های متمادی تکرار می شود.
در آئین ما، زیارت قبور مردگان جزو وظایف برادران دینی نسبت به یکدیگر شمرده و گفته شده امواتتان را زیارت کنید که آنان به زیارت شما خوشحال می شوند١، هر کدام از شما باید حاجت خود را نزد قبر پدر و مادرش از خدا بخواهد.از دیگر آثار مثبت زیارت درگذشتگان را مى توان زنده نگه داشتن یاد و خاطره ی مرگ در ذهن زائر و در نتیجه مشغول نشدن به امور دنیوی اشاره کرد. ضمناً انسان با رفتن به زیارت قبر والدین خود مى تواند بعضى از کمبودها را که از جهت عدم رعایت حقوق آنها در زمان حیاتشان از او حاصل شده، جبران کند و حتّى به حوایجش برسد به این صورت که اوّل براى والدین استغفار کند و سپس حاجتش را از خداوند بطلبد.محمّدبن مسلم گوید: به امام صادق (ع) عرض کردم؟ آیا مردگان را زیارت کنیم؟ فرمود: بله. عرض کردم: آیا وقتى ما به زیارتشان مىرویم، آنان صداى ما را مىشنوند؟ فرمود: بله، به خدا سوگند، چنین است، مسلّما آنان از آمدن شما خبردار شده و شادمان مىگردند و با شما انس مىگیرند؛ عرض کردم: وقتى به زیارت ایشان رفتیم چه بگوییم؟ فرمود: بگو:“بار پروردگارا! زمین را از اطراف پهلوهای آنان بگستران، و ارواح آنان را به سوی خود بالا بر، و مقام رضوان و خشنودی خود را بدانها برسان و از رحمت خود رحمتی را بر آنها فرود آور که با آن تنهائی شان تبدیل به جمعیّت گردد و وحشت آنها تبدیل به انس شود؛ همانا تو بر هر کاری توانائی”٢.
برای زیارت درگذشتگان هم آدابى گفته اند:زمانی که زیارت مومنی را اراده نمودی بهتر است که روز پنجشنبه باشد و اگر نشد در هر وقت که خواستی، رو به قبله کنی و دست بر قبر بگذاری و بگویی :خدایا بر غربتش رحم آور و همدم تنهائیش و انیس غربتش و ایمنى بخش هراسش باش و رحمتى بر او فرست که با آن از غیر تو بى نیاز شود و او را با کسانى که ولایت شان را داشت، ملحق نما(اللَّهُمَّ ارْحَمْ غُرْبَتَهُ وَ صِلْ وَحْدَتَهُ وَ آنِسْ وَحْشَتَهُ وَ آمِنْ رَوْعَتَهُ وَ أَسْکِنْ إِلَیْهِ مِنْ رَحْمَتِکَ رَحْمَهً یَسْتَغْنِی بِهَا عَنْ رَحْمَهِ مَنْ سِوَاکَ وَ أَلْحِقْهُ بِمَنْ کَانَ یَتَوَلَّاهُ)و سپس هفت بار سوره قدر را بخوان “٣. این دستور پیامبر ماست:”مردگان خود را در قبرهایشان فراموش نکنید؛ آنها به احسان شما امید دارند؛ مردگان شما محبوسند زیرا در کارهاى نیک شما میل و رغبت دارند اما خود قدرت بر انجام آن ندارند؛ براى مردگان خود صدقه و دعا هدیه کنید”۴.
برخى از اهل سنت، زیارت قبور را به خاطر بعضى روایات که از این کار منع شده، باور ندارند؛ اما بعضى دیگر به آنها پاسخ داده اند که اگر هم آن روایات مستند باشد، مربوط به دوره زمانى خاص بوده و بعدها آن منع برداشته شده است؛چنانکه پیامبر(ص) به زیارت مزار مادرش رفته و حضرت فاطمه سلام الله علیها نیز هر روز شنبه صبحگاهان به زیارت قبور شهدا مىرفت و به سر قبر حمزه میآمد و از خداوند، طلب رحمت و مغفرت براى او می نمود”۵. فوایدى که برای زیارت درگذشتگان (اعم از مرد یا زن)در روایات اهل سنت آمده ، عبارت است از : موجب پندگیرى و عبرت است۶(از اینکه آنان رفتند و این سرنوشت برای شما هم هست)؛عامل زهد در دنیا و یادکرد آخرت است٧؛ شما را متذکر رفتن خودتان مى کند٨؛ موجب رقّت قلب و گریه و یاد آخرت مى شود٩.به هرحال محروم کردن خود از این فواید و فراموش کردن دوستان و خویشان و همکیشان، به خاطر کوچ شان به سرای باقى، نیکو نیست.
——————-
١.الکافی، ج۳، ص۲۳۰. ٢.من لا یحضره الفقیه١٨١/١. ٣. بحارالانوار٢٩٩/٩٩. ۴. آثارالصادقین٢٧۴/٢١. ۵.من لا یحضره الفقیه١٨٠/١. ۶.مسند احمد بن حنبل٣٨/٣. ٧.سنن ابن ماجه۵٠١/١. ٨.سنن نسائی، ٩٠/۴.
٩.المستدرک على الصحیحین۵٣٢/١.
