کارمندان ، هماره از اینکه گزارشى از خطاهاى آنها به کارفرمایان و مدیران شان داده شود، اندیشناک و مضطرب مى شوند؛هیچکس دوست نمى دارد، گناهان و خطاهاى او به ویژه آنها که مستوجب جزا و تنبیهى باشد، در معرض دید افراد به خصوص بزرگان و اولیای امور قرار گیرد؛ از همین روست که در متون دینى بابى است به نام عرضه و ارائه و گزارش اعمال انسان ها به خدا و پیامبر و امامان؛ تا هشدارى باشد براى افراد از این بابت که بدانند رفتارشان در معرض دید خدا و اولیای اوست و این گزارش ها مى تواند به خسران ابدى آنها بیانجامد؛ لذا دقت کنند کارى که موجب ناخشنودى آنها شود، مرتکب نشوند. آیه قرآن که به این امر، اشاره مى کند، چنین است: ” بگو: (هر گونه که مىخواهید و مىتوانید) عمل کنید، زیرا خداوند و پیامبرش و مؤمنان کار شما را مىنگرند و بزودى به سوى داناى غیب و آشکار بازگردانده مىشوید، پس شما را به آنچه انجام مىدادید، آگاه خواهد کرد”‘١.
در روایات،مقصود از مومنان در این آیه را امامان گفته اند که خداوند آنان را از اعمال ما آگاه مىسازد٢. عبدالله بن ابان زیّات گوید: به حضرت رضا(ع)عرض کردم که براى من و خاندانم دعایى بکنید. حضرت فرمودند:” مگر من دعا نمى کنم ! به خدا سوگند اعمال شما در هر روز و شبى بر من عرضه مى شود، لذا در هر مورد که مناسب باشد دعا مى کنم”. عبدالله گوید: از این حرف امام تعجب کردم. امام وقتى متوجه تعجب من شدند، فرمودند: “آیا کتاب خداوند را نمى خوانى، آن جا که مى فرماید(وقل اعملوا فسیرى الله عَملکم ورسوله والمؤمِنون)؟٣. همچنین نقل شده که روزى امام صادق(ع)خطاب به مردى که در مجلس آن حضرت حضور داشتند، فرمودند: چرا رسول خد(ص) را از خود مى رنجانید؟ شخصى از حضرت سؤال کرد: اى فرزند رسول خدا، ما چگونه رسول خدا را ناراحت مى کنیم؟ حضرت فرمودند: مگر نمى دانى که اعمال شما بر رسول خدا، عرضه مى شود، پس اگر معصیتى در اعمال شما مشاهده نماید، باعث ناراحتى خاطر او خواهد شد؟ پس با اعمال بدتان پیامبر اکرم را ناراحت نکنید، بلکه سعى کنید با اعمال خوبتان او را مسرور سازید”۴.
از امام مهدى(ع)روایت شده که اعمال امت در هر دوشنبه و پنج شنبه بر پیامبر(ص)عرضه مى شود و به آن آگاه مى گردند.همچنین بر ائمه علیهم السلام عرضه مى شود و به آن علم پیدا مى کنند۵. روایات عرضه اعمال بر پیامبر و امامان ، به اندازه اى است که مرحوم شیخ کلینى(قدس سره) در کتاب شریف کافى در جلد نخست، بابى را به همین نام به آن اختصاص داده است و روایات مربوط به آن را نقل نموده است. همچنین دیگر متون روائی نیز این روایات را قبل و پس از ایشان نقل کرده اند. در این میان این روایت ، از روایات شگفت است: ابراهیم بن مهزم گوید: شبى با مادرم تند سخن گفتم و بر او خشمگین شدم؛ صبح که به محضر امام صادق(ع) رسیدم، پیش از آنکه سخن بگویم، امام فرمود: اى ابامهزم، چه شده که با مادرت خشمگینانه سخن گفتى؟ آیا نمى دانى که در بدن او خانه داشتى و در دامن او آرمیدى و از سینه او نوشیدى؟! عرض کردم:آرى ؛ حضرت فرمود: “با او با تندى و غلظت، سخن مگوى”!۶ این روایت ضمن آنکه احاطه امام را بر یک واقعه خصوصى زندگى یک فرد را مى رساند، سند زیبائی بر مکانت مادر و ادب گفتگو با اوست و رعایت مقامش را گوشزد مى نماید.
روایت جالب دیگرى در همین زمینه از مزارم نقل شده که گوید در شهر بانویی را دیدم و محو او شدم و از زیبائیش به شگفت آمدم؛ صبح هنگام که خدمت امام رضا(ع) رسیدم، آن حضرت به من فرمودند:” اى مزارم، از شیعیان ما نیست کسى که در خلوت، مراعات دل خویش را ننماید…”٧ و بدین ترتیب هم اطلاع خویش را حتى از اخبار خصوصى حتى قلبى افراد نشان دادند و هم او را نصیحت فرمودند. در روایتى دیگر امام رضا(ع) به تشییع جنازه اى حضور پیدا کرده و صاحب جنازه را به بهشت بشارت دادند.موسى بن سیار عرض کرد:آیا این مرد را مى شناختید؟ حضرت فرمود: آیا نمى دانى که اعمال شیعیان ما هر صبح و شام بر ما عرضه مى شود، اگر در آنها تقصیرى باشد از خداوند برای آن فرد عفو مى طلبیم و اگر عالى باشد شکر خدا را به جا مى آوریم؟”٨. بنابر این کسى که به عرضه اعمال خود به امام باورمند باشد، حالت مراقبه و حیا در او بیشتر مى شود و خود موجب تهذیب بیشتر او مى گردد…
————–
١. توبه/١٠۵: قُلِ اعْمَلُوا فَسَیَرَى اللَّهُ عَمَلَکُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ سَتُرَدُّونَ إِلى عالِمِ الْغَیْبِ وَ الشَّهادَهِ فَیُنَبِّئُکُمْ بِما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ . ٢.تفسیر کنزالدقایق، ذیل آیه فوق. ٣.الکافی٢١٩/١حدیث۴. ۴.همان، حدیث٣. ۵.نجم ثاقب، باب١١. ۶.بصائرالدرجات/٢۶٣. ٧. همان/٢۶٧. ٨.بحارالانوارج۴٩،ص٩٩.
