به این توصیه ها دقت کنید:”کسی که زمانش را نشناسد، به تاراج می رود١”! ؛”خردمند باید زمان خود را بشناسد”٢؛ “رحمت خدا بر آن کس که زبانش را نگهدارد و زمانش را بشناسد و راه و روش درست را بپیماید”٣؛ ” در معرفت آدمی، همین بس که… آگاه به زمان خویش باشد”۴؛ “برای آگاهی انسان همین بس که زمان خود را بشناسد”۵؛ “کسى که به اوضاع زمان خود آگاه باشد، گرفتار هجوم اشتباهات نمى شود”۶؛”آگاه ترین مردمان به روزگار،کسى است که از حوادث آن تعجب نکند”٧!…این سخنان پیشوایان دین، توصیه به زمان آگاهى یا شناخت دوران و زمانه است.از آنجا که انسان و همه شرایط اطراف او و زمانه خاص او در در حال حرکت و تغییر است ، شناخت این تحولات و دگرگونى ها و شرایط ، از اولویت زیادی برخوردار است که اگر به درستى شناخته و تحلیل نشود انسان دچار اشتباهات فراوانى مى گردد و مشکلات بسیارى برای او پدید مى آید و موفقیتى کسب نمى کند.
شناخت زمانه ، مقدمه هر اقدام و تغییر و حرکتى است که انسان مى خواهد در زمان و محیط خود به وجود آورد. امیرمومنان(ع) به کمیل فرمود: “ای کُمیل! هیچ حرکتی نیست مگر اینکه تو در آن، محتاج به شناخت هستی”٨. اگر مى خواهد وضع جامعه خود را از نظر فرهنگى بهبود بخشد باید از باورها و رسوم و عادات و شرایط حاکم بر آنها از نظر سیاسى و اقتصادى و تربیتى آگاه باشد و سپس با توجه به آن فرهنگ و شرایط،اقدام سنجیده اى را ترتیب بدهد تا نتیجه بخش باشد.راز عدم موفقیت بسیارى از فعالان فرهنگى در جوامع،غفلت از همین اصل است که پیش از مطالعه و شناخت جامعه خود،غذایی فرهنگى تدارک مى کنند که به نظر خودشان خوب است اما ذائقه مخاطبان آن را دوست ندارد و آن را پس مى زند و دور مى ریزد و بلکه در برابر آن موضع منفى مى گیرد و مخالفت مى کند. در حالیکه اگر در مورد ذائقه مخاطب و نیازهای او ،از پیش بررسى کرده بود، غذایی آماده مى ساخت که با اشتیاق از آن استقبال کنند و بپذیرند و سپاسگزارى هم بکنند!
کسانی که زمان خود را بشناسند و از تغییرات، بلندی ها و پستى های آن مطلع باشند و بالابرنده های و فرودآورنده های آن آگاه باشند از همان اهرم ها برای تأثیرگذارى بر جامعه بهره مى گیرند و در تاریکی ها و دگرگونی های آن، گم و گمراه و در گرداب حوادث، غرق نمی شوند و اصولاً چنانکه امام صادق(ع)فرمود آن گمراه کننده ها به کسی که زمانش را می شناسد، تهاجم نمی کنند و او به راحتى برنامه خود را پیش مى برد و موفق مى شود. یک کتاب یا سخنرانى یا فیلم و کار هنرى و فرهنگى که مبتنی بر این شناخت باشد،مورد استقبال قرار مى گیرد در حالیکه اگر بر این شناخت یعنى شناخت مخاطب و زمانه،استوار نباشد،مهجور مى ماند و استقبالی از آن نمى شود و موجب اتلاف سرمایه و منابع مى گردد.کتاب ها در انبارها مى ماند و سخنرانان بیکار شده و فیلم ها بی بیننده مى مانند و جامعه اصلاح نمى شود و بی هنران بر صدر مى نشینند و گمراهان،هادیان جامعه مى شوند!
البته در آینه زمانه باید تجربه های موفق و ناموفق پیشینیان را نیز مطالعه کرد تا از تجربه گذشتگان عبرت آموخت و کارى برتر را ارائه داد.نیز باید از زمان بیاموزیم که « فرزند زمان خود باشیم»٩ و پابه پای زمان خود، حرکت کنیم. شرایط زمانه را درک کنیم و با حفظ اصالت و هویّت شخصی و ملّی و دینى، سوار بر قطار زمان، به حرکت سازنده خود ادامه دهیم.هر زمان، نیازها و شرایط و ادبیات خود را دارد؛ امروز با ادبیات نثر مسجع و اوزان شعر بر مبنای معاییر شمس قیس رازی نمى توان با جوان امروزی که ذائقه اش شعر نو و سپید و عاری از ترصیعات و استعارات دشوار است ،ارتباط برقرار کرد.متن های طولانى و پر از براهین پیچیده باید جای خود را به متن های کوتاه و هنری و تأثیرگذار بدهد، کلیپ های کوتاه که بتواند به راحتى به گوشی های افراد سفر کند بعضاً بسیار تاثیربخش تر از فیلم های طولانى است.ارتباط موثر در فضای مجازی البته با حفظ همه احتیاط های لازم ، از بهترین راه ها برای تأثیرگذارى در نسل امروز است. اگر دقت کنیم دشمنان و مخالفان ما از همین طریق و با شناخت شرایط همین زمان و زمانه ، جوانان ما را مى ربایند و افکار باطل خود را به درون جان آنها مى نشانند و زحمت ما مى دارند…
————-
١. علی(ع):کنز العمال١٨١/١۶. ٢.پیامبر(ص)خصال/۵٢۵. ٣.پیامبر، الفردوس٢۶١/٢. ۴.علی(ع)،کشف الغمه١٣٧/٣. ۵.علی (ع)، بحارالانوار٧٨/٨٠/۶۶. ۶. امام صادق(ع)، تحف العقول/٣۵۶. ٧.على(ع)، غررالحکم/٣٢۵٢. ٨.بحارالانوار۴١٢/٧۴. ٩.غررالحکم/۴۴٧.
