معاد، زنده شدن و بازگشت انسان پس از مرگ برای حسابرسی اعمال و به دنبال آن پاداش یا جزاست. این از مهم ترین باورهای ماست. در قرآن کریم، بعد از توحید و خداشناسى،بیشترین تاکید به موضوع معاد و اعتقاد به حیات بعد از مرگ، و حسابرسى اعمال بندگان و پاداش و کیفر و اجراى عدالت است.بعضى کارشناسان قرآنى، آیات مرتبط با معاد را حدود١٢٠٠ آیه و بعضى دیگر نزدیک یک سوم آیات قرآن گفته اند. کمتر صفحه ای از قرآن است که یادى از معاد در آن نباشد. اهمیت اعتقاد به معاد از آن روست که ایمان به خدا و عدالت او بدون ایمان به معاد کامل نمى شود؛ علاوه بر آن، ایمان به معاد به زندگى انسان مفهوم مى دهد و زندگى این جهان را از پوچى درمى آورد؛ روح دنیاپرستى را تضعیف مى کند؛ انگیزه تهذیب و عمل به تکلیف را تقویت مى نماید؛موجب کم شدن جرم و جنایت و فساد مى شود(زیرا بیم از حسابرسی و کیفر،عاملى بازدارنده است)؛ نگاه به مرگ را از مفهوم فنا و نیستى به دریچه اى به سوى جهان بقا تغییر مى دهد و از همه مهم تر با جلوه عدالت الاهى در قیامت، خدا را از موضع اتهام خارج مى نماید…
جلوه گرى های دنیا و آرزوهای فراوان، غفلت ها و فراموشی ها، وساوس شیطان ها، سه گانه اى است که انسان را از یاد معاد، دور مى کند و مشغول دنیا مى سازد و از بازگشت و حسابرسى و جزا ، غافل مى نماید. دعوت به یادآورى معاد، دعوت به دوری از این عوامل غفلت زاست. پیامبر خدا(ص) فرمود: “از بین برنده لذت ها را یاد کنید، سؤال شد: آن چیست؟ فرمود: مرگ… مرگ اولین منزل از منازل سرای آخرت، و آخرین مرحله از مراحل ( زندگی) دنیاست”١. امیرمومنان(ع) نیز یاد مرگ را اصلاحگر انسان و تربیت کننده روح بشر می خواند و می فرماید:” هنگام تصمیم بر انجام کارهای زشت ، مرگ را که نابود کننده لذت ها و مکدّرکننده شهوت ها و قاطع آرزوهاست، به یاد آورید”٢. قرآن نیز از زبان مؤمن آل فرعون خطاب قوم خود که سخت فریفته دنیا بودند و همین امر آنها را به انواع ستم ها و بیدادگری ها آلوده ساخته بود، زبان به اندرز گشوده و مى گوید:” ای قوم من! (به این دنیا دل نبندید که) این زندگی دنیا متاع زودگذری است و آخرت سرای همیشگی و ابدی است”٣…
یاد معاد و هشدار فرارسیدن قیامت و حسابرسى به گونه های فراوان در آیات قرآن آمده است از جمله:”معبودى جز خداوند نیست و به یقین همه شما را در روز رستاخیز ـ که شکّى در آن نیست ـ جمع مى کند و کیست که از خداوند،راستگوتر باشد؟!”۴؛ “کافران پنداشتند که هرگز برانگیخته نمى شوند، بگو: آرى به پروردگارم سوگند که همه شما (در قیامت) برانگیخته خواهید شد، پس به آنچه عمل مى کردید خبر داده مى شوید و این براى خدا آسان است”۵؛ “کافران گفتند: قیامت هرگز به سراغ ما نخواهد آمد! بگو: آرى به پروردگارم سوگند که به سراغ شما خواهد آمد”۶.حضرت شعیب(ع) در برابر قوم خود که در سنگلاخ شرک و بت پرستی و پرستش مال و ثروت و تقلب و کم فروشى و خلاف آلوده شده بودند، یاد قیامت را گوشزد می نماید و ایشان را از عذاب فراگیر الهی بیم می دهد، تا شاید به خود آیند و از مفاسد اقتصادی خود دست شویند:” ای قوم من! پیمانه و وزن را کم نکنید، من شما را در خیر و خوبی می بینم و از عذاب روز فراگیر بر شما بیمناکم”٧.
کسی که به یاد بیاورد تمام اعمالش بی کم و کاست به زودی در دادگاهی مورد بررسی قرار می گیرد که از همه کارهای او آگاهند و توصیه و رشوه،جایگاهى ندارد و بر مبنای عدالت، پاداش و کیفر می بیند، نه فقط در اصلاح خود می کوشد بلکه در انجام اعمال گوناگونش فوق العاده سخت گیر و موشکاف مى شود. چنین عقیده ای نقش شایانی در پرورش روح انسان دارد و آثار تربیتی شگرفی در زندگی فردی و اجتماعی او به ارمغان می آورد؛ به همین جهت، قرآن هشدار مى دهد و یادآورى مى نماید که :” آیا گمان کردید که شما را بیهوده آفریدیم و شما به سوی ما باز نمی گردید؟!٨. در کنار این هشدارها، پیوستگى دنیا و آخرت را هم گوشزد نموده و تاکید مى شود که دنیا ،پایان انسان نیست و او برای جاودانگى آفریده شده نه برای مرگ،تا هشدارى باشد برای برداشتن توشه و زاد در آن سرای جاودانى.امیرمومنان فرمود:”ای مردم، ما و شما برای بقا و پایداری آفریده شده ایم، نه برای فناء و نابودی، و فقط شما از سرایی به سرای دیگر منتقل می شوید!”٩…
