باور به وجود جهانى دیگر و برپائى قیامت و معاد و حسابرسى و پاداش و جزا، لازمه باور به عدل الاهى است.از آنجا که خداوند عادل است و این دنیا ظرفیت پاداش و جزا را بطور کامل ندارد، مى بایست جهان دیگرى باشد و افراد دوباره زنده شوند تا اعمال شان به طور کامل حسابرسی گردد و آنگاه پاداش و جزا داده شوند. بنابراین ترازوى عدل در قیامت برپا مى شود و به ریزترین کارها و اقدامات انسان ها با دقت کامل رسیدگى و سپس حکم عادلانه صادر و به هیچکس کوچک ترین ظلمى نخواهد شد. خداوند این موضوع را در این آیه ،شرح مى دهد:”و ما براى روز قیامت، ترازوهاى عدل را برپا خواهیم نمود، پس (در آن روز) هیچ ستمى به احدى نخواهد شد و اگر (عملى) همسنگ دانه خردلى١ (هم) باشد، ما آن را (براى محاسبه) خواهیم آورد و (براى دقّت محاسبات) کافى است که ما حسابرس باشیم!”(وَ نَضَعُ الْمَوازِینَ الْقِسْطَ لِیَوْمِ الْقِیامَهِ فَلا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَیْئاً وَ إِنْ کانَ مِثْقالَ حَبَّهٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَیْنا بِها وَ کَفى بِنا حاسِبِینَ)٢…
بعد از مبحث خداشناسى و معارف مبدئى و توحیدى ،بیشترین فراوانى آیات در قرآن کریم،بحث معاد و قیامت است. قیامت با حدود هفتاد نام و وصف در قرآن توصیف و معرفى شده است که معروف ترین آنها عبارتند از: آخرت ، الساعه، یوم القیامه، الیوم الاخر، یوم الحساب، یوم الدین، یوم الجمع، یوم الفصل، یوم الخروج، یوم الموعود، یوم الخلود، یوم الحسره، یوم التغابن، یوم البعث و… که هریک از این وصف ها،گوشه اى از حقیقت قیامت را روشن مى نماید. بر اساس داده هاى قرآنى، قبل از برپائى قیامت، رویدادهائى در جهان روی مى دهد که به آنها ،علائم و نشانه هاى قیامت یا “اشراط الساعه “ن یز گفته میشود. قرآن کریم به برخی از آنها اشاره نموده است همچون: متلاشی شدن کوهها٣، روان شدن دریاها۴، زلزلههای عظیم و ویرانگر۵، تاریک شدن خورشید۶، تاریک شدن ماه٧، تاریک شدن ستارگان٨ ،شکافته شدن آسمان٩، دمیده شدن صور اسرافیل١٠و…
از آنجا که به انسان،قدرت انتخاب و اختیار داده شده و پیامبران نیز براى هدایت او اعزام شده اند تا راه درست را از نادرست براى او تبیین نمایند، لذا اعمال اختیارى او به خودش منتسب است و باید پاسخگو باشد.خداوند در قیامت همه رفتارهاى انتخابی و اختیارى انسان ها را مورد حسابرسى دقیق قرار داده و پاداش و جزاى متناسب خواهد داد. اگر چنین نشود،عدل الاهى مخدوش خواهد گردید زیرا لازم مى آید که فرقی بین مصلح با مفسد تعیین نگردد که این با باور به عدل الاهى سازگار نخواهد بود؛ لذا در حساب بندگان به اندازه عقل و خِرَدی که در دنیا به انسان ها داده است، دقت و سخت گیری و حسابرسى خواهد شد.طبیعى است که همه این ترتیبات براى انسان مختار خواهد بود و براى امور غیر اختیارى انسان ها و امورى که از روى جبر صادر شده و خلاصه براى افراد مجبور یا خردسالان یا مجانین یا کسانی که هنوز توان تشخیص حق از باطل را نیافتهاند، جزا نخواهد بود…
باور به معاد و قیامت ،خود عامل بازدارنده از ارتکاب جرائم و معاصى است زیرا فرد دغدغه این را خواهد داشت که جزاى بزرگى در انتظار او خواهد بود اگر مرتکب اعمال زشت و گناه و فساد شود.در نقطه مقابل نیز براى انجام کارهای نیک و مفید و خیرخواهانه ،انگیزه خواهد داشت چون باور دارد که کارهاى نیک او دیده و ثبت خواهد شد و خداى عادل و رحیم ،اعمال او را بدون پاداش نخواهد گذاشت.بدون باور به معاد،خلقت و زندگى ،بى معنا و ظالمانه جلوه خواهد کرد زیرا هر امرى براى ظالمان و عاصیان،مباح خواهد شد و جزا و عقابى هم براى آنها نخواهد بود.اما این گونه نیست و “این به خاطر آن است که خداوند حقّ است و اوست که مردگان را زنده مىکند و بر هر چیزى تواناست؛و همانا قیامت، آمدنى است و شکى در آن نیست، و خداوند تمام کسانى را که در قبرها آرمیدهاند زنده خواهد کرد(ذلِکَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ وَ أَنَّهُ یُحْیِ الْمَوْتى وَ أَنَّهُ عَلى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ وَ أَنَّ السَّاعَهَ آتِیَهٌ لا رَیْبَ فِیها وَ أَنَّ اللَّهَ یَبْعَثُ مَنْ فِی الْقُبُورِ)١١…
———————
١.گیاهى با دانههاى بسیار ریز و سیاه که در ریزى و کوچکى، ضرب المثل شده است.
٢.انبیاء/۴٧.
٣.حاقه/۱۴؛ واقعه/ ۵ و ۶.
۴.انفطار/٣،تکویر/۶
۵.حج/١و٢،زلزال١و٢.
۶.شمس/١و٢.
٧.مرسلات/۸.
٨.انفطار/٢.
٩.انشقاق/١،نبأ/١٩.
١٠.زمر/۶٨،نمل/٨٧.
١١.حج/۶و٧.
