وقتى خدائى دارى که از رگ گردن به تو نزدیک تر است ١، چرا با او مأنوس نشوى و او را نخوانى و خواسته هایت را از او نخواهى و به او پشتگرم نباشى ؟! همه کمال انسان در فهم این نکته است که خدائى دارد که او را آفریده و از هرکس به او مهربان تر و قدرتش بى نهایت است و دستش باز است که همه خواسته هاى او را برآورده سازد و هرگز او را تنها نگزارد… وقتى انسان به این پایه از معرفت برسد،صمیمانه با خدایش سخن مى گوید. این سخن گفتن همان “دعا”ست یعنى خواندن خدا.خود او فرمود:”مرا بخوانید تا اجابت تان کنم( قال ربکم ادعونی استجب لکم٢)؛و فرمود:”هنگامی که بندگان من، از تو درباره من سؤال کنند، [بگو:] من نزدیکم! دعای دعاکننده را، هنگامی که مرا می خواند، پاسخ می گویم؛ پس باید دعوت مرا بپذیرند، و به من ایمان بیاورند، تا راه یابند و به مقصد رسند (وَ اذا سَأَلَک عِبادی عَنّی فَانّی قَریبٌ اجیبُ دَعْوَهَ الدَّاعِ اذا دَعانِ فَلْیسْتَجیبُوا لی وَلْیؤْمِنُوا بی لَعَلَّهُمْ یرْشِدُونَ٣)…
اگر انسان از فطرت خدائیش روى برگرداند و به خالقش توجه و اعتنا ننماید و با او سخن نگوید و دعا نکند، خدایش نیز به او اعتنا نخواهد نمود:”بگو اگر دعایتان نباشد پروردگار من به شما اعتنایی ندارد(قل ما یعبؤا بکم ربی لو لا دعاؤکم۴).به همین خاطر در روایت آمده:دعا،روح و جان عبادت است(الدعاء مُخّ العباده۵).پیامبر خدا(ص)فرمود: “دعا و راز و نیاز به درگاه خداوند، اسلحه انسان با ایمان و ستون (خیمه) دین و نور آسمان ها و زمین است”۶؛و نیز فرمود:”تمام اعمال نیک انسان، تنها نیمی از عبادت است و نیم دیگر آن، دعا و راز و نیاز با معبود است”٧.امیر مومنان(ع)نیز فرمود:”دعا کلید رحمت خداوند و چراغ روشنی برای تاریکی های دنیا و آخرت است”(الدُّعا مِفْتاحُ الرَّحْمَهِ وَ مِصْباحُ الظُّلْمَهِ)٨؛امام صادق(ع) نیز فرمود:”زیاد دعا کنید و در خواندن خدا اصرار کنید؛ زیرا کلید تمام رحمت ها و عامل پیروزی در هر حاجتی دعاست؛ نعمت ها و برکاتی که نزد خداوند است، بدون دعا به کسی نمی رسد، و هیچ دری وجود ندارد مگر اینکه با اصرار و سماجت و پافشاری گشوده می شود”٩!…
دعا و سخن گفتن با خدا نیز ادب و آدابى دارد. چنان نباشد که فقط در گرفتارى ها و اضطرار ها خدا را بخوانى و چون مشکلت برطرف شد و حاجتت را گرفتى،از یاد خدا غافل شوى!:”چون انسان را سختی رسید، پروردگار خویش را بخواند و سوی او بازگردد وچون خدا نعمتی از جانب خویش بدو دهد آن سختى و اضطرارى را که سابقا داشت و خدا را می خواند، فراموش کند”١٠.دیگر آنکه دعایت را با بسم الله الرحمن الرحیم،شروع کنى که رسول خدا(ص) فرمود:”دعایی که اولش با بسم الله شروع شود رد نخواهد شد”١١. امیرمومنان(ع)هم فرمود:” قبل از دعا، مدح و ثناى حضرت حق را بگویند”١٢؛دیگر آنکه صلوات بر محمد و آل محمد فرستد و به آل الله توسل نموده و آنان را شفیع قرار دهد که : امام رضا (ع)فرمودند: هر گاه از خداوند تبارک و تعالی تقاضایی داشتی بگو خداوندا از تو می خواهم که بحق محمد و علی که نزد تو مقام والایی دارند حاجت مرا برآورده سازی”١٣.دیگر آنکه در حق دیگران نیز دعا کنى که حضرت فاطمه(س)چنین مى کرد و فرمود:نخست دعا براى همسایه،سپس براى خویش(الجار ثم الدار)١۴.دیگر آنکه در پنهانى و با حالت تضرع،دعا نمائى(أدعوا ربکم تضرعاً و خفیه)١۵…
خداوند در قرآن بعضى از دعاها را نیز آموزش داده است:”پروردگارا گناهان ما را بیامرز و بدی هامان را بپوشان و ما را با نیکان بمیران”(ربنا فاغفر لنا ذنوبنا وکفر عنا سیئاتنا وتوفنا مع الابرار)١۶؛”پروردگارا،در این دنیا و در آخرت،نیکوئى و خوبى عطاکن و ما را از آتش محفوظ دار”( ربنا آتنا فی الدنیا حسنه و فی الآخره حسنه و قنا عذاب النار)١٧؛ “پروردگارا روزی که حساب بپا میشود من و پدر و مادرم و همه مؤمنان را بیامرز(ربنا اغفر لی و لوالدی و للمؤمنین یوم یقوم الحساب)١٨؛ و سایر دعاهائى که با “ربِّ”و”ربّنا” در قرآن آمده است.مدرسه تربیتى دعا، مى تواند هم روح فرد را به ملکوت الاهى پیوند زند و اعتلا بخشد و هم انسان ها را از دریوزگى نزد مخلوق و افرادى که مثل خود او محتاج هستند ،نجات دهد و هم او را نزد خداوند،با اعتبار سازد و هم به خواسته هایش برساند.دریغ که انسان ها خود را از این گنجینه عظیم محروم سازند و از برکاتش بهره مند نشوند…
———————
١.” وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَیْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِیدِ “؛ق/١۶.
٢.مومن/۶٠.
٣.بقره/١٨۶.
۴.فرقان/٧٧.
۵.میزان الحکمه، باب١١٨٩،ح۵۵١٩.
۶.کافى،ج٢،ص۴۶٨.
٧.میزان الحکمه،ح۵۵٣٣.
٨.بحارالانوار،ج٩٠،ص٣٠.
٩.میزان الحکمه،ح۵۵٨۵.
١٠.زمر/٨.
١١و١٢و ١٣. بحار الانوار، ج۹۳، ص۳۱۵.ج٩۶،ص٢٢.
١۴.بحارالانوار،ج١٠،ص٢۵.
١۵.اعراف/۵۵.
١۶.آل عمران/١٩٣.
١٧.بقره/٢٠١.
١٨.ابراهیم/۴١
