“اى مردم! ما شما را از مرد و زن آفریدیم و شما را تیره ها و قبیله ها قرار دادیم تا یکدیگر را بشناسید، همانا گرامى ترین شما نزد خدا، با تقواترین شماست، همانا خدا، داناى خبیر است”(یا ایها الناس،إنّا خلقناکم من ذَکَرٍ و أُنثى…١)؛ “ناس”، اسم جمع و به معنای مردم است. در قرآن کریم هماره با الف و لام به شکل” الناس” آمده گاهی در معناى عموم و گاهی به معناى گروه خاصی از افراد بشر بکار رفته است. بر خلاف بنی آدم که لفظ عام است و دلالت بر عموم افراد بشر از زن و مرد، کوچک و بزرگ و… دارد، ناس در دو معناى عام و معنای خاص استعمال شده است؛چون انسان ها را می توان به دسته های گوناگون تقسیم بندی کرد. غنی، فقیر، عالم، جاهل، سفید، سیاه، ظالم، مظلوم و…اگر مایه هاى اختلاف و تبعیض را کنار بگذاریم یعنی به رنگ ها و شکل ها و طبقه های گوناگون آنها نظر نکنیم و انسانها را در لباس انسان ملاحظه کنیم در این اعتبار می گوئیم ناس (مردم) که شامل همه افراد بشر است…
به طور مکرر خداوند با واژه “ناس”،همه انسان ها (نه فقط یک گروه یا طبقه مخصوص را) مورد خطاب قرار داده است:اى مردم ،پروردگارتان را عبادت کنید”( یا ایها الناس اعبدوا ربکم٢)که مخاطب قرآن همه انسانها هستند و نیز در آیه:”وظیفه مردم است که برای خدا به حج بیت الله،بروند،آنها که استطاعت این عمل را داشته باشند”(و لله علی الناس حج البیت من استطاع الیه سبیلا٣) که خداوند برعهده همه مردم حج قرار داده است نه بر برخی از مردم. البته بعدا با جمله “من استطاع” مشروط به این کرده که استطاعت داشته باشند.در بعضی از موارد کلمه «ناس» به کفار گفته شده مثل(ان الناس قد جمعوا لکم فاخشوهم۴) که مربوط به یک داستانی است که کفار می خواستند به مدینه حمله کنند. قبلا شایع کرده بودند که مردم اجتماع کرده اند علیه مسلمانان و بدینوسیله می خواستند رعب و وحشت در دل مردم مسلمان ایجاد کنند…
به بعضى دیگر از کاربردهاى ناس در قرآن توجه مى کنیم:گاهى واژه ناس بر منافقین اطلاق شده است:”از مردم،کسانى هستند که مى گویند ایمان آوردیم در حالیکه از مومنین نیستند،آنها (به خیال خود،به خدا و مومنان خدعه مى کنند در حالیکه به خودشان خدعه مى کنند و نمى فهمند؛دل های آنها بیمار است و خدا هم بر بیمارى آنها مى افزاید و بخاط تکذیب شان،عذاب دردناکى خواهند داشت”( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ یَقُولُ آَمَنَّا بِاللَّهِ وَبِالْیَوْمِ الْآَخِرِ وَمَا هُمْ بِمُؤْمِنِینَ…۵)…گاهى کلمه ناس براى بنى اسرائیل به کار رفته است:”او با مردم در گهواره (کودکى)و در بزرگى سخن مى گوید و از صالحان است”(وَ یُکَلِّمُ النَّاسَ فِی الْمَهْدِ وَ کَهْلاً وَ مِنَ الصَّالِحین۶)؛ که مراد از ناس در آین آیه، بنى اسرائیل و افراد حاضر در زمان زندگانی حضرت عیسی(ع) است.مى توان گفت در این موارد منظور مردم آن زمان خاص مورد نظر بوده است…
مواردى هم هست که به نظر مفسران براى افراد خاصى مثل پیامبر و اهل بیت علیهم السلام ،کلمه ناس به کار رفته است:”أَمْ یَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلى ما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِه٧”(آیا نسبت به مردم [پیامبر و خاندانش]، و آنچه خدا از فضلش به آنان بخشیده، حسد مىورزند؟)که مراد از ناس در این آیه، پیامبر اسلام(ص) و خاندان پاکش میباشد. اما به طور عموم ،ناس براى همه مردم به کار برده شده است: “پروردگارا! تو مردم را، براى روزى که تردیدى در آن نیست، جمع خواهى کرد؛ زیرا خداوند از وعده خود، تخلّف نمىکند(رَبَّنا إِنَّکَ جامِعُ النَّاسِ لِیَوْمٍ لا رَیْبَ فیهِ إِنَّ اللَّهَ لا یُخْلِفُ الْمیعادَ٨”؛که در اینجا مراد از ناس تمام انسانهای اولین و آخرین از مرد و زن، حتی جنین سقط شده و دیوانگان است که خداوند همه آنها را در روز قیامت جمع میکند نه گروه خاصی از آنان را، لذا کلمه «الناس»، در این آیه به معنای عموم مردم آمده است و نیز” قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ٧”،بگو: پناه مىبرم به پروردگار مردم…
———————-
١.حجرات/١٣.
