“اما آنها که در دلشان میل به باطل است، به سبب فتنه جویى از متشابهات پیروى میکنند، در حالى که تأویل آن را جز خداى و راسخان در علم (آنان که قدم در دانش استوار کردهاند) نمى دانند.آنان می گویند ما بدان ایمان آوردیم؛ تمامى از جانب پروردگار ماست. و جز خردمندان (از این موضوع)پند نمیگیرند(فَأَمَّا الَّذینَ فی قُلُوبِهِمْ زَیْغٌ فَیَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَهِ وَ ابْتِغاءَ تَأْویلِهِ وَ ما یَعْلَمُ تَأْویلَهُ إِلاَّ اللهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ یَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ کُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا وَ مایَذَّکَّرُ إِلاَّ أُولُوا الْأَلْبابِ)١.این آیه صراحتاً مى فرماید تأویل آیات قرآن را خدا و راسخون (ثابتان و استواران)در علم مى دانند ولذا مردم براى تأویل و تفسیر قرآن به آنان مراجعه کنند.راسخان در علم،کسانى هستند که ایمان واقعى دارند و همه قرآن را به عنوان وحى پروردگار،باور داشته به آن اقرار مى نمایند.خداوند هم در آیه اى دیگر از آنها یاد مى کند:”راسخان در علم، به آنچه بر تو و پیش از تو نازل شده ایمان دارند”٢.بعضى بر اساس فهم نادرست از آیه اول،فهم تاویل را منحصر در خدا دانسته اند،در حالیکه نمى شود خدا کتابى براى هدایت بفرستد که مفهومش را فقط خود بداند و مبین و مفسرى نفرستد که آن را بفهمد و براى مردم تبیین نماید…
سر سلسله راسخان در علم رسول خدا(ص)است که قرآن را براى مردم تبیین نمود. امام باقر(ع) فرمود:”رسول خدا(ص) برترین راسخان در علم است که تفسیر و تأویل همه آیه هایی که خداوند تعالی نازل فرموده است، می داند و هرگز چنین نیست که خداوند آیاتی را بر رسول خود نازل گرداند که از تأویل آنها آگاه نیست”٣. پس از رسول خدا(ص) باب مدینه علم وی، امیرمؤمنان و امامان معصوم راسخان در علم هستند. امام صادق(ع) فرمود:”به راستی که خداوند رسول خود را از تأویل و تفسیر آیات قرآن آگاه ساخت و رسول خدا(ص) هم آن را به علی(ع) آموخت و سوگند به خدا که علی(ع)، ما را از تأویل و تفسیر همه آیات الهی آگاه کرد”۴و نیز فرمود:”ما از راسخان در علم هستیم و به تأویل قرآن آگاهیم”۵.رسول خدا(ص) فرمود:”[مسؤولیت] این دین را در هر قرنی، مردانی عادل به دوش می گیرند و تأویل های نا به جای فسادکاران را از ساحت آن می زدایند۶…
بدین گونه در همه زمان ها در میان مردم،مردانی وجود داشته اند که بر پیمانی که با خداوند بسته بودند، پایدار ماندند و در راه کسب معارف دین استقامت ورزیدند تا آن که پروردگار آنها را از سرچشمه زلال حقیقت سیراب ساخت.قرآن مجید ،حتى درباره دانشمندان ربّانی اهل کتاب، همین عنوان را به کار می برد:”لیکن راسخان در علم از [بین] ایشان و مؤمنان به آن چه بر تو نازل شده است ایمان می آورند”(لکن الرّاسخون فی العلم منهم والمؤمنون یؤمنون بما اُنزل الیک)٧؛شجره طیبه امامت نیز در نقش راسخان علم در طول زمان، به تبیین معارف قرآن پرداخته، چهره دین را از تحریفات،پاک نمودند و میراث علمى آنان،اکنون راهنماى همه مسلمانان است.آنان تا پای جان و کسب مقام ایثار و شهادت، ایمان و استقامت شان را نشان دادند،خدا نیز بر علم و هدایت شان افزود:”و یزید الله الّذین اهتدوا هدی”٨…
امیرمومنان(ع)در نهج البلاغه مى فرمایند: “کجایند کسانى که گمان کرده اند راسخان در علم آنهایند نه ما ! آنان دروغ مى گویند و به حقّ ما تجاوز مى کنند. خداوند، ما را بالا برده و آنها را پست کرده است و به ما بخشیده و آنها را محروم ساخته است و ما را داخل کرده و آنها را بیرون برده است. در پرتو وجود ماست که هدایت به ارمغان مى آید و پرده از نابینایى برگرفته مى شود”(أینَ الَّذینَ زَعَموا أنَّهُمُ الرّاسِخونَ فِی العِلمِ دونَنا ، کَذِبًا وبَغیًا عَلَینا أن رَفَعَنَا اللّه ُ ووَضَعَهُم ، وأعطانا وحَرَمَهُم ، وأدخَلَنا وأَخرَجَهُم ؟! بِنا یُستَعطَى الهُدى ، ویُستَجلَى العَمى)٩. در وصیت نبی اکرم(ص) آمده است: “در هر موردى دچار تردید شدید از اهل علم بپرسید تا شما را آگاه سازند”١٠؛اگر در میان امت رسول خدا(ص) دانشمندانی نبودند که آگاه به تأویل متشابهات قرآن باشند، حضرت(ص) مسلمانان را برای حلّ امور متشابه به آنان ارجاع نمی داد…
—————–
١.آل عمران/٧.
٢.نساء/١۶٢.
٣.مرآه الانوار، ص۱۵.
۴.سفینه البحار، ج۱، ص۵۵.
۵.سیوطی، الدّر المنثور، ج۲، ص۷.
۶.بحرانی، تفسیر برهان، ج۱، ص۲۷۱.
٧.نساء/١۶٢.
٨.مریم/٧۶.
٩.نهج البلاغه،خطبه١۴۴؛مناقب ابن شهرآشوب،ج١،ص٢٨۵؛غررالحکم،ح٢٨٢۶.
١٠.بلاغی، آلاء الرحمان، ج۱، ص۲۵۸.
