نیازمندان بر تو حقى دارند؛هم در اموال و هم در عواطف و اقدام.خداوند مى فرماید:”در اموال آنها حقی برای سائل و محروم است١”(وَفِی أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ لِّلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ).؛اگر باور داشته باشی که آنچه دارى نعمت خدا بوده که به تو رسیده ،پس نیازمندان را در بخشى از این نعمت خداداى،شریک کن.بعضی از مردم زمانی که صاحب مال و مکنت می شوند از ترس آن که دچار فقر بشوند از انفاق گریزانند. این افراد می ترسند که با بخشش مال خود متضرر شوند در حالی که انفاق ،ثروت آنان را دو تا هفتصد برابر رشد مى دهد:”کسانی که اموال خود را در راه خدا انفاق می کنند، همانند بذری هستند که هفت خوشه برویاند که در هر خوشه، یکصد دانه باشد و خداوند آن را برای هر کس بخواهد دو یا چند برابر می کند و خدا وسعت دهنده و داناست٢”.آنکه بذر ترس از فقر را در موضوع انفاق مى کارد شیطان است:”شیطان، شما را [به هنگام انفاق]وعده فقر و تهیدستی می دهد و به زشتی هاامر می کند ولی خداوند وعده «آمرزش» و «فزونی» به شما می دهد و خداوند قدرتش وسیع و (به هر چیز) داناست٣”…
در انجام این حق،عوامل ویرانگرى همچون ریاکارى،منت گذارى،آزار رسانى( که ابزارهای شیطانى اند)،انفاق را باطل مى کنند:“کسانی که اموال خود را در راه خدا انفاق می کنند سپس به دنبال انفاقی که کرده اند منت نمی گذارند و آزاری نمی رسانند، پاداش آنها نزد پروردگارشان (محفوظ) است و نه ترسی دارند و نه غمگین می شوند۴” و”اى مومنان! صدقه های خود را با منت گذارى و آزردن، باطل نکنید، مانند کسی که مال خود را به ریا و خودنمایی به مردم انفاق می کند و به خدا و روز واپسین ایمان ندارد…۵”. حتى اگر کسی توان انفاق ندارد ،اگر با زبان خوش ،اظهار همدردى کند بهتر از انفاق همراه با آزار است:”گفتار پسندیده (در برابر نیازمندان) و آمرزش، از بخششی که آزاری به دنبال آن باشد بهتر است۶”.خداوند سپس انفاق صحیح را به باغى تشبیه مى فرماید که با باران هاى بسیار، پر از محصول و میوه شده است؛اما اگر نادرست باشد،دچار حریق شده و همه چیز نابود مى شود٧…
سفارش به انفاق بهترین راه برای حلّ اختلافات طبقاتی است. وقتى باور کردیم که کمک نمودن به نیازمندان، یک عمل مستحبی اضافی نیست، بلکه یک تکلیف و وظیفه است و باز گرداندن “حق” به سائل و محروم میباشد؛ گام نخست این است که این “حق” را “معلوم” نماییم تا “ حَقٌّ مَعْلُومٌ ” محقق گردد. یعنی هر کسی، با هر مقدار درآمد و هزینهای که دارد، به خود بگوید که این مقدار از اموال من، مال من نیست، بلکه متعلق به سائل و محروم میباشد. چه کم و چه زیاد؛ و بعد،منتظر نماند تا نیازمند آنقدر در فشار قرار گیرد که از او بخواهد (سائل)، و یا محروم آنقدر در مضیقه قرار گیرد که نگاه به او، رقت قلب آورد! بلکه بگردد تا خودش سائل، محروم و مسکین را بیابد و به حد توان دستگیری نماید.ابتدا در میان خویشان خود اگر سائل و محرومی میشناسد، این حق را به آنان برساند؛سپس همسایگان ،همشهریها، هموطنان و سایر نیازمندان در سرتاسر عالم.بدیهی است که اگر هر توانمندی، سائل و محروم و یتیم رابیابد و رسیدگى کند، دیگر هیچ نیازمندی در همسایه، شهر و کشور باقی نمیماند…
انفاق باید از پول های پاک باشد نه پول هاى کثیف:”از قسمتهای پاکیزه اموالی که (از طریق تجارت) به دست آورده اید و از آنچه از زمین برای شما خارج ساخته ایم (از منابع و معادن و درختان و گیاهان) انفاق کنید و برای انفاق به سراغ قسمت های ناپاک نروید در حالی که خود شما (به هنگام پذیرش اموال) حاضر نیستید آنها را بپذیرید مگر از روی اغماض و کراهت، و بدانید خداوند، بی نیاز و شایسته ستایش است٨”؛چه انفاق را براى فرهنگ سازى، آشکارا انجام دهید و چه پنهان،نیکوست:”اگر صدقه ها را آشکار سازید کاری نیکوست و اگر آنها را پنهان دارید و به فقرا بدهید آن برای شما بهتر است و از گناهانتان می زداید و خداوند به آنچه می کنید آگاه است٩”؛فقیران آبرومندى که از روى حیا،فقر خود را آشکار نمى کنند بطوریکه افراد بى اطلاع، آنها را غنى مى شمرند١٠ را فراموش نکنید و از آنجه دوست مى دارید انفاق کنید: “هرگز به نیکوکارى نخواهید رسید تا از آنچه دوست دارید انفاق کنید و از هر چه انفاق کنید قطعا خدا بدان داناست١١” و بدانید: “هر مالی که انفاق کنید به سود خودتان است و جز برای طلب رضای خدا انفاق نمی کنید و هر مالی انفاق کنید به طور کامل به شما باز مى گردد و هرگز بر شما ستم نمی رود و از حقتان کم نمی گذارند١٢”. در هرحال این سخن قرآن را فراموش مکن:”سائل نیازمند را از خویش مران١٣”…
————————–
١.ذاریات/١٩؛ق/٢٢.
٢تا ٧. البقره/٢۶١-٢۶٨.
٨.البقره/٢۶٧.
٩.همان/٢٧١.
١٠.البقره/٢٧٣.
١١.آل عمران/٩٢.
١٢.البقره/٢٧٢.
١٣.ضحى/١٠.
