مفاهیم قرآن، خلقت، ١. خلقتِ انسان

 

 

 

به سراغ کتاب خدا رفتم تا حکایت خلقت ما انسان ها را بپرسم و بدانم؛ قرآن مرا هدایت کرد به برخى از ویژگى هاى خلقتم که برایم جالب بود.از جمله برایم گفت: خدا وقتى آفرینش انسان را با ایجاد روح در کالبد او به پایان برد، خویشتن را بخاطر این آفرینش،”احسن الخالقین” یعنى “بهترین آفرینندگان” خواند و بر خود تبارک گفت١!؛ چرا؟ زیرا ما انسان ها را در بهترین قوام و هیأت آفریده بود:؛”ما انسان را در بهترین نظام و سیما آفریدیم”(لقد خلقنا الإنسان فى أحسن تقویم٢). از این که چنین ارج و مقامى، خدایم به من بخشید،در برابر فرشتگان بر خود بالیدم! هم من در بهترین قوام (أحسن تقویم)آفریده شدم و هم خدایم بهترین آفرینندگان(أحسن الخالقین)است… وقتى این را از نامه خدا،دانستم با خود گفتم: اگر مقام من چنین است،حیف باشد خود را ارزان بفروشم و از مقام أحسن ، فرو آرم و به امور پَست مشغول سازم و دستمایه تمسخر شیطان شوم و دشمن شاد گردم و شرمنده خالقم باشم…

 

خواستم تا بیشتر در مورد خلقت خویش بدانم.خدایم با یک آیه ،دو پیام به من داد:همانطور که شما را از نطفه آفریدیم ،توانیم در معاد نیز دوباره برانگیزیم:”اى مردم! اگر در موضوع قیامت شک دارید (با دقّت در وجود خود، شکّ خود را برطرف سازید:) ما شمارا از خاک آفریدیم (مواد غذایى خاک از طریق غذا به صورت نطفه در آمد) سپس از نطفه، و سپس (به صورت) خون بسته شده،و سپس (به صورت چیزى مانند) گوشت جویده شده که بعضى خلقت کامل یافته (وبه دنیا آید) وبعضى خلقت کامل نیافته (و سقط شود)، تا براى شما روشن سازیم (که بر هرچیز قادریم) وآنچه (از جنین‌ ها) را که بخواهیم تا سرآمدى معیّن در رحم مادران قرار دهیم، سپس شمارا به صورت طفل بیرون مى‌ آوریم، تا به حدّ رشد و بلوغ برسید و (در این میان) بعضى از شما مى‌ میرید و بعضى به پست‌ ترین مرحله‌ زندگى (یعنى پیرى) مى‌ رسید تا جایى که دانسته‌ هاى خودرا از دست بدهند. (همچنین) زمین را (در زمستان)،خشک و مرده مى‌ بینى امّا هنگامى که باران بر آن فرو مى‌باریم، به حرکت درآید و رشد کند و انواع گیاهان زیبا مى‌ رویاند٣”…

 

برایم بسیار جالب بود که پیوند خلقت و بازگشت دوباره(معاد)،در آیات مربوط به آفرینش،بارها در قرآن گوشزد شده بود؛هم در آیه قبل و هم در این آیه و آیات دیگر: “(در آن روز،یعنى رستخیز) همه‌ى مردم صف کشیده، بر پروردگارت عرضه مى‌شوند. (خدا به آنان مى‌فرماید:) همان‌گونه که نخستین بار شما را آفریدیم، (امروز هم) به سوى ما آمدید، بلکه پنداشتید که هرگز ما برایتان موعدى مقرّر نخواهیم داشت؟!”۴؛و تذکر مى دهد که:”ما شما را از آن (یعنى زمین) آفریدیم و در آن باز مى‌ گردانیم و بار دیگر شما را از آن بیرون مى‌ آوریم”۵.پس،مادر ما زمین است از آن بیرون آمدیم ،دوباره به آن باز مى گردیم و دیگر بار از آن برانگیخته خواهیم شد.از همین خاک بود که خدایم هنرنمائى نمود و به احسن تقویم رساند،او تواند دوباره به خاکم باز گرداند؛پس پاس او را بدارم که بر هرکارى تواناست…

 

تکرار مکرر این نکته،تذکارى است تا هماره بدانم:از نطفه ام؛از خاکم؛غرور را کنار بگذارم؛به ویژه در برابر آنکه مرا از خاک برآورد،سرکشى نکنم و کفران نورزم ،شایسته نیست آنکه از تراب است در برابر رب الارباب،سرکشى و غرور پیش گیرد؛مگر چند روز دیگر به تراب و خاک باز نخواهم گشت؟ :”اى انسان! چه چیز تو را در برابر پروردگار بزرگوارت، مغرور ساخته است؟ همان پروردگارى که تو را آفرید و (اندامت را) استوار ساخت و متعادل کرد و به هر صورت که خواست، تو را ترکیب نمود؟ با این همه، (شما روز) جزا را دروغ مى‌پندارید؟ در حالى که قطعاً بر شما نگهبانانى (از فرشتگان) گمارده شده‌اند:نویسندگانى بزرگوار، که به آنچه انجام مى‌دهید، آگاهند”۶؛باز در بیانى دیگر،غافلان از خلقت را هشدار مى فرماید:”آیا به خدایى که تو را از خاک، و سپس از نطفه آفرید، و پس از آن تو را مرد کاملى قرار داد ، کافر شدى…؟!٧

 

————————-

١.ثمّ أنشأناه خلقاً آخر فتبارک اللّه أحسن الخالقین.تین/۴.

٢.مومنون/١٢-١۴.

٣.حج/۵.

۴.کهف/۴٨.

۵.طه/٢٠.

۶.انفطار/۶-١٢.

٧.کهف/٣٧.

 

 

دین پژوه و پژوهشگر فلسفه