همچون سروش زنده در این دشت روزگار/کهسار مى خورد قَسَم استقامتم/تسلیم نیست خوى من و در طبیعتم/کم نیست در قلمرو هستى کرامتم/چون شمع مى روم زخود و شعله قامتم/روشن کنم زمانه و آتش علامتم! ؛ کافى نیست بگوئیم به چیزى معتقد شده ایم و باورش کرده ایم اگر بر آن عقیده پایدارى نکنیم؛ بلکه اگر بر آن اعتقاد ماندگار بمانیم و در راه آن استقامت و پایدارى نشان دهیم،آن وقت مى توان گفت به آن اعتقاد حقیقی داریم.واژه استقامت، از قَوَمَ گرفته شده و معنایش طلب قیام از هر چیز است. استقامت در یک کار این است که از نفس خود بخواهیم که در راه آن قیام نموده آن را انجام دهیم بطوری که دیگر فساد و نقص در آن راه نیابد و به حد کمال و تمامیت خود برسد.استقامت در راه هدف و تحمل سختى ها در این راه و سست نشدن بلکه محکم بوده با مثال هاى زیادى در ادبیات ما بیان شده از جمله: پافشارى و استقامت میخ/سزد ار عبرت بشر گردد/هرچه کوبند بر سر او/پافشاریش بیشتر گردد…!
استقامت در راه ایمان ،یک وظیفه الاهى براى پیامبر و پیروان اوست:”همان گونه که موظف شدى، استقامت کن،تو و پیروانت(فاستَقِم کَما اُمِرتَ و مَن تابَ مَعَک١”.این استقامت،هم آثار این جهانى دارد و هم آثار آن جهانى.خداوند در قرآن کریم در مورد آثار این جهانى استقامت مى فرماید:”اگر آنها در راه (ایمان) استقامت ورزند، با آب فراوان سیراب شان می کنیم٢” که آب فراوان در این آیه کنایه از توسعه در رزق، برکت و روزى گسترده است٣.اثر دیگر استقامت، کرامت نفس و عظمت مقام است، امیر مومنان(ع)فرمود: “بر تو باد(پیمودن) راه استقامت که همانا استقامت ورزی، موجب کرامت تو می شود۴”؛ و نیز آن را موجب سلامت جسم و قلب شمرده اند:”هر کس طالب سلامتی است، استقامت را بر خود واجب شمارد۵”(بده در راه دینم استقامت/که تا یابم در آن امن و سلامت)؛و در مورد آثار آن جهانى نیز خداوند آینده نیکوئى را براى انسان هایی که در دنیا، در راه ایمان استقامت داشته باشند رقم زده است:در هنگام مرگ فرشتگان به استقبال ایشان می آیند و به آنان دلگرمی می دهند که از عذاب الهی ترسی نداشته باشند؛ چون گناهان شان آمرزیده و عذاب از ایشان برداشته شده است۶:”به یقین کسانی که گفتند پروردگار ما خداوند یگانه است و در راه آن استقامت کردند، فرشتگان بر آنان نازل می شوند که نهراسید و غمگین مباشید و بشارت باد بر شما به آن بهشتی که به شما وعده داده شده است٧”.چو عمرى زنده باشم تا قیامت/ کنم در راه ایمان استقامت…
اصولاً پشتکار،مقاومت،پایدارى و استقامت شرط پیروزى در همه زمینه هاست:جز انتظار و جز استقامت/وطن، علاج دگر ندارد/زهر دو سر، بر سرش بکوبند/کسى که تیغ دوسر ندارد! آرى اگر مقاومت و پایدارى نکنید،باقى نمى مانید؛از استقامت است که انسان،انسان شده است:نوع انسان چو از زمین برخاست/شد به قامت ز استقامت راست؛چون الف هرچند ما را از دو عالم هیچ نیست/ز استقامت سقف گردون را به پا داریم ما/خصم اگر بر دست و تیغ خویش دارد اعتماد/ز استقامت دستى و دستى دعا داریم ما! ؛حاضر وقت باش و غایب غیر/تا توانى به استقامت سیر؛ عشق زاید زاستقامت تو/علم روحانى از علامت تو ؛ هرگز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق/ثبت است در جریده عالم دوام ما… استقامت،شکل های گوناگون دارد:پایداری در راه ایمان و دین، پایدارى در عهد و پیمان،پایدارى در تهذیب نفس، پایدارى هنگام تنگ دستى و فقر، پایدارى در مسیر دانش اندوزى و پژوهش و…
یکى از مهم ترین مصادیق استقامت بر عقیده،استقامت بر باور امامت و نلغزیدن در این مسیر است.بسیار کسان بر اثر تشکیکات مخالفین و سختى هاى زمانه دست از باور خود برداشته اند و سقوط کرده اند.امام صادق(ع) در تفسیر استقامت در آیه شریفه یادشده فرمود:[استقامت یعنى]”به امامت هر یک از ائمه(ع) یکی بعد از دیگری معتقد باشد و فرمان ایشان را گردن نهد٨”.از دشوارترین و ستوده ترین استقامت ها،استقامت بر امامت حضرت ولى عصر(عج) در دوران غیبت ایشان است:” …[به امام جواد(ع)]گفتم: ای فرزند رسول خدا! چرا او را قائم می گویند؟ فرمود: زیرا او پس از آنکه یادش فراموش شود و اکثر معتقدین به امامتش مرتد شوند، قیام می کند؛ گفتم: چرا او را منتظر گویند؟ فرمود: زیرا ایام غیبتش زیاد و مدتش طولانی گردد و مخلصان در انتظار قیامش باشند و شکاکان انکارش کنند، و منکران یادش را استهزاء نمایند و تعیین کنندگان وقت ظهورش دروغ گویند، و شتاب کنندگان در غیبت هلاک شوند، و تسلیم شوندگان در آن نجات یابند٩…
———————————
١.سوره هود،آیه ١١٢.
٢.سوره جن، آیه ١۶.
٣. ترجمه تفسیر المیزان،ج٢٠،ص٧١.
۴.غررالحکم، ص٩٣.
۵.همان،ص ٢٨٧.
۶. ترجمه تفسیر المیزان، ج١٧ص۵٩١.
٧. سوره فصلت، آیه٣٠.
٨. اصول کافی،ج١،ص٢٢٠.
٩.کمال الدین، ج١،ص٣٢٠.
