به دنبال راه هاى بزرگى بودیم که حافظ گفته بود:تکیه بر جای بزرگان نتوان زد به گزاف/مگر اسباب بزرگى همه آماده کنى! ؛ یکى دیگر از اسباب بزرگى ،سعه صدر است که همان داشتن سینه ای گشاده در برابر ناملایمات و خطرهای روزگار است…امروز در دانش مدیریت مى گویند: راه سیادت و بزرگى و رهبرى ، از سعه صدر ، بردبارى و قدرت تحمل و ظرفیت بالا مى گذرد.کسی مى تواند یک جمع با تفاوت هاى فردى فراوان را رهبرى کند که توان تحمل همه اختلافات فردى آنان را داشته باشد و از مخالفت افراد نهراسد و از کوره در نرود و با بردبارى، همه این اختلاف ها را تحمل نموده و با تدبیر همه آنها را در یک مسیر، رهبرى نماید.مسند عزت و سرورى را به کسی مى دهند که بلند نظر و داراى سعه صدر فراوان و نیز اهل علم و هنر باشد نه اهل کینه و خشم و دروغ :مسند عزت گزین و مرد خطر باش/اهل صفا، اهل علم، اهل هنر باش/کینه و خشم و دروغ راهگشا نیست/خواهی اگر سروری، “بلند نظر” باش…

سعه صدر( وسعت سینه)یا شرح صدر(فراخى و گشادگى سینه در برابر ضیق صدر به معناى تنگى و کوچکى سینه) کنایه از توان تحمل سختى ها و مشکلات است؛این موهبتى است که خداوند هنگام برانگیختگى پیامبران به آنان مى بخشد تا بتوانند مشکلات هدایت اقشار مختلف مردم از موافق و مخالف تحمل نمایند چنانکه حضرت موسى اولین درخواستش پس از برانگیختگى این بود:”پروردگارا، سینه ام را گشاده و کارم را آسان گردان و گره از زبانم بگشا تا سخنم را بفهمند١”؛در مورد پیامبراکرم(ص) هم فرمود: “آیا سینه ات را گشاده نکردیم و بار سنگینى که پشت تو را می شکست، از تو برداشتیم و نام نیکویت را در جهان بلند کردیم٢”.نشانه  شرح صدر این است که بزرگی خدا در نظرش جلوه گر شده و خود را بزرگ نمى بیند، دیگر خود را به واسطه آنچه از دنیا به او رسیده است، بزرگ نبیند  لذا در برابر خلق تواضع کند و آنان خدمت نماید و این چنین دارای عزت شود.امیرمومنان فرمود:”کسی که سینه اش تنگ باشد، توان انجام حق را ندارد٣”؛دل که نباشد مدام منشرح از عشق/تنگ بود اندرو مجال حقیقت…

رهبران،مدیران و بزرگانى که از این ویژگی برخوردار باشند، در اداره امور از توفیق بیشتری بهره مند می شوند و در برابر رفتارهای ناشایست و مشکلات، واکنش مناسبی از خود نشان می دهند که گفته اند:”ابزار ریاست، سعه صدر است۴”؛ و نیز”بردبارى،مهم ترین رکن ریاست است۵”و نیز گفته اند:هرگز دو چیز در کنار هم قرار نگرفته اند که بهتر از «حلم» در کنار “علم” بوده باشد” به قول سعدى:کارها به صبر برآید و مستعجل به سر برآید! که “الصبرُ مفتاح الفرج؛ شکیبایی، کلید گشایش در کارهاست؛چون تو کوری، نیست بر اعمی حرج/ورنه رو کالصبر مفتاح الفرج/پرده های دیده را داروی صبر/هم بسوزد، هم بسازد شرح صدر…هنگامی که پیامبر(ص) در میدان احد سخت مجروح شد و بر اثر ضربه یاسنگى که به صورت شان زده بودند از پیشانی مبارکشان خون می ریخت، مالکیت نفس خویش را از دست نداده و برای آن مردم جاهل دعای هدایت نمود و فرمود:”من برای دعوت [به حق] و رحمت برانگیخته شده ام. خدایا قوم مرا هدایت کن، زیرا که آنها نمى دانند۶”؛ این سعه صدر شگفتى آور است…

 تحمّل افکار مخالف،از نشانه هاى سعه صدر است؛باید فرق گذاشت میان مخالفانی که صرفاً بنای مخالفت دارند و کسانی که افکار مخالف دارند. در مجموعه ها و سازمان ها به همان اندازه که مخالفت های بیجا مضرّ و مسئله ساز است، افکار مخالف، سودمند و باعث پیشرفت سازمان خواهد بود. توان تحمل اندیشه های مخالف از «سعه صدر» بزرگان و مدیران حکایت می کند و کسانی که دارای این صفت باشند، به راحتی می توانند در جان مردم نفوذ کنند و به قدرت شخصی دست یابند.مدیر وقتی با رویی گشاده و سینه ای فراخ، اندیشه های مخالف را بشنود، می تواند از آن برای اصلاح امور و پیشرفت کارها  اقدام نماید:نیک خواهان دهند پند و لیک/نیک بختان بوند پند پذیر.وقتى مدیر با لبخند به استقبال و استماع سخن مخالفان مى نشیند؛در دل آنان نفوذ مى کند و مخالفان را آرام آرام به موافق تبدیل مى نماید…

——————————

١.سوره طه آیات٢۵-٢٨:رَبِّ اشْرَحْ لی صَدْری وَ یَسِّرْ لی أَمْری وَ احْلُلْ عُقْدَهً مِنْ لِسانی یَفْقَهُوا قَوْلی.

٢.سوره انشراح،آیات ١-۴:أَلَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ وَ وَضَعْنا عَنْکَ وِزْرَکَ الَّذی أَنْقَضَ ظَهْرَکَ وَ رَفَعْنا لَکَ ذِکْرَکَ.

٣.بحارالانوار،ج٧۵،ص٩٠:مَنْ ضَاقَ صَدْرُهُ لَمْ یَصْبِرْ عَلَى أَدَاءِ حَقٍّ.

۴.نهج البلاغه،حکمت١۶٧:آلَهُ الرِّیَاسَهِ سَعَهُ الصَّدْرِ. 

۵.غررالحکم،ص٣۴٢:الحِلمُ رأسُ الرِّئاسَهِ .

۶.”…بُعِثْتُ دَاعِیًا وَ رَحْمَهً. الّلهُمَّ اهْدِ قَوْمِیِ فَإِنَّهُمْ لا یَعْلَمُونَ”،الشفا بتعریف حقوق المصطفی؛ ج١ص١٣۵-١٣٧.