همه مایل بودند دعا را بنویسند و نهایتاً قرار شد شیوا بنویسد،او هم یادداشت خوبى تنظیم و ارسال کرد:با “خدایا” و “ربّنا” و”اللهمّ”، خو گرفته ایم؛ساعتى نیست،خودآگاه یا ناخودآگاه او را صدا نزنیم و کمک نخواهیم؛بدون دعا،هویت ما قابل تعریف نیست؛بنده اى،از آقایش جدا ماند، جایگاهى ندارد؛ هویتى ندارد؛به کجا رود؟ بنده اى که خالق خود را نشناسد و از او نخواهد،بنده نیست و ارزشی ندارد؛همین که بنده بفهمد،بدون خالق ،هیچ است،ارزش پیدا مى کند.این است که قرآن فرمود:”بگو اگر دعای شما نباشد، پروردگارم برای شما ارجی قائل نیست”(قُلْ ما یعْبَؤُ بِکمْ رَبّی لَوْ لا دُعاؤکمْ١).آن مهربان خالق ما،خود فراخوان داده و به ضیافت دعوت کرده تا خواسته هاى شما را اجابت نماید:”مرا بخوانید تا دعای شما را بپذیرم و اجابت نمایم”(وَ قالَ رَبُّکمُ ادْعونی اسْتَجِبْ لَکمْ ٢)؛اصلاً او خودش را اینگونه معرفى کرده:”هنگامی که بندگانم در باره من، از تو سئوال کنند، [بگو:] من نزدیکم؛ دعای دعاکننده را به هنگامی که مرا می خواند، اجابت مى کنم!٣”…
دعا کننده به این درجه از معرفت رسیده که خدایش بسیار نزدیک به اوست و صداى او را مى شنود زیرا خودش فرمود: “ما از رگ گردن به شما نزدیک تریم”(نَحْنُ اقْرَبُ الَیکمْ مِنْ حَبْلِ الْوَرید۴)لذا با تمامى وجود با معبودش سخن مى گوید و اظهار بندگى مى کند.این است که دعا،مغز و روح هر عبادتى است(الدُّعا مُخُّ الْعِبادَهِ۵) و هیچ عبادتى، خالى از دعا نیست.تعابیر دیگرى که در روایات در مورد دعا شده است:”دعا، اسلحه انسان با ایمان و ستون (خیمه) دین و نور آسمان ها و زمین است۶”؛”تمام اعمال نیک انسان، تنها نیمی از عبادت است و نیم دیگر آن، دعاست٧”؛”زیاد دعا کنید و در خواندن خدا اصرار کنید؛ زیرا کلید تمام رحمت ها و عامل پیروزی در هر حاجتی دعاست؛ نعمت ها و برکاتی که نزد خداوند است، بدون دعا به کسی نمی رسد، و هیچ دری وجود ندارد مگر اینکه با اصرار و سماجت و پافشاری گشوده می شود٨”؛” هیچ عبادتی بالاتر از دعا نیست٩”؛”دعا نه تنها دنیا، بلکه آخرت انسان را نیز روشن می کند” و”در نزد خداوند کراماتی است که جز به دعا به کسی نمی دهند”١٠…
از آثار دعا هم سخن بگوئیم:اوّلین اثر دعا، ایجاد نور امّید در دل انسان هاست؛زیرا دعا کننده باور دارد که اگر تمام درها بسته شود،در بارگاه الاهى همیشه باز است.دومین اثر دعا ایجاد نور تقوا در وجود انسان است زیرا ریشه تقوى ،یاد خدا و پرواى از اوست و دعاکننده نیز با دعا خدا را یاد مى کند. سومین اثر تربیتی دعا، تقویت نور معرفت است، زیرا دعاها از چنان معارف والائى سرشار است که با خواندن آنها معرفت دعاکننده فزونى مى یابد. چهارمین اثر دعا، آشنائى با صفات ربوبى و اسماء الله است که از دریچه این اسماء و صفات حُسناى الاهى ،دعاکننده راهى به سوى خودسازى و تکامل از دریچه آن اسماء مى یابد.پنجمین اثر دعا،آشنائى با نیازهائى است که خود متوجه آنها نبوده و در دعاها آمده و زبان او را براى خواستن آنها با بهترین تعابیر و شیواترین شیوه و سبک،باز کرده است.براستى اگر گنجینه دعاها نبود،ما مى توانستیم به این زیبائى و با زبانى فاخر با خداى خود راز و نیاز و نجوا و مناجات کنیم؟…
.
در مورد شرایط استجابت دعا هم رهنمودهائى داده اند:نخست با توبه از گناهان خود را پاک کنیم سپس مشغول دعا شویم زیرا گناهان،مانع اجابت دعاست.دوم دعا با معرفت و شناخت خوانده شود:در روایتی از امام صادق(ع) آمده است که: عدّه ای از نزدیکان و اقوام آن حضرت علّت مستجاب نشدن دعاها را از حضرتش پرسیدند. حضرت در جواب فرمودند: «لِانَّکمْ تَدْعُونَ مَنْ لا تَعْرِفُونَهُ؛ علّت اینکه دعاها به اجابت نمی رسد، این است که شما کسی را می خوانید که نسبت به او معرفت ندارید١١”یعنى بدون توجه و تأمل،کلماتى را به زبان مى آورید در حالیکه خدا و صفات و اسماء و صفاتش را نمى شناسید.دیگر اخلاص در نیت است:”هنگامی که بنده خدا، با نیت صادق و پاک و قلبی پر از اخلاص و صفا به درگاه خداوند روی آورد بعد از آن که به عهد و پیمانی که با خداوند منّان داشته، عمل نماید، خداوند دعای او را مستجاب می گرداند١٢”.عوامل دیگرى چون لقمه حلال،حضور قلب،اصرار و مداومت در دعا در اجابت دعا موثر است.گاهى هم بنا به حکمت هائى اجابت به نفع انسان نیست که خداوند پاداش این دعاکردن را در آخرت خواهد داد١٣…
———–
١.سوره فرقان،آیه ٧٧
٢.سوره غافر(مومن)،آیه ۶٠
٣.سوره بقره،آیه ١٨۶
۴.سوره ق،آیه ١۶
۵.میزان الحکمه،بای١١٨٩،ح۵۵١٩
۶.پیامبر(ص):کافى،ج٢،ص۴۶٨
٧.هماو:میزان الحکمه،باب ١١٨٩،ح۵۵٣٣
٨.،امام صادق(ع)،همان، باب١١٩۶،ح۵۵٨۵
٩.همان، باب١١٨٩،ح۵۵١۶و۵۵٣٢
١٠.بحارالانوار،ج٩٠،ص٣٠ ومیزان الحکمه، باب١١٨٩،ح۵۵٢١
١١.بحارالانوار، جلد٩٠،ص٣۶٨
١٢.امام صادق(ع):مکارم الاخلاق، ج ٢،ص٨٧۴
١٣.ر.ک:میزان الحکمه، باب١٢٠٩
