این موضوع و چهار موضوع بعدى (مستحب،حرام،مکروه و مباح)که به هم مرتبط بودند را نرگس پذیرفته بود و او به موقع آنها را روى پایگاه ارسال نمود:آشنائى با اصطلاحاتى که نقش کلیدى در اعمال عبادى و فردى و اجتماعى دارند،براى هرفرد مسلمان الزامى است.واجب، در اصطلاح فقهی به عملی گفته میشود که انجام دادن آن لازم و ترک آن، موجب توبیخ و عذاب الهی است. واجبات اقسام مختلفی دارد(همچون مطلق و مقید،اصلى و تبعى،عینى و کفائى،تعیینى و تخییرى،موسّع و مضیّق و…)اما مهمترین واجبات شرعی، با عنوان “فروع دین” مشهورند که معروف ترین آنها، ده مورد است که در یادداشت هاى گذشته آمد.البته فروع دین منحصر به این ده مورد نیست و دستورات دیگرى مانند احکام خرید و فروش، ازدواج، قصاص، دیات، قضاوت و… نیز از فروع دین هستند.برخى از این واجبات در رابطه انسان با خدا در قالب قوانین و احکام و وظایف تعریف مى شوند همچون نماز، روزه و حج و برخی دیگر به وظایفی که انسانها در برابر یکدیگر دارند نظر دارند مانند جهاد و زکات و خمس و…
عبادات، که رابطه صمیمى و پیوند بین خالق و مخلوق است، بخش مهمى از واجبات را تشکیل مى دهند همچون نمازها(نمازهاى یومیه،نماز آیات، نماز قضاى والدین، نماز میت، نماز طواف واجب، نماز قضا،نماز جمعه)و روزه(روزه ماه رمضان، روزه قضا،روزه قضای والدین،روزه سومین روز اعتکاف،روزه به جای قربانی در حج، کفاره نذر و قسم،کفاره افطار عمدی روزه واجب)و حج و سایر عبادات.امام صادق(ع) :”خداوند میفرماید هیچ بندهای نمیتواند محبت مرا به خود جلب کند مگر اینکه واجبات مرا دوست داشته باشد و به آن عمل کند١”؛امام علی(ع) نیزمی فرماید: “بشتابید به سوی عبادتها و سبقت بگیرید به انجام اعمال صالح؛ پس اگر کوتاهی از سوی شما صورت گیرد[در مستحبات باشد]، بپرهیزید از اینکه در انجام واجبات کوتاهی کنید٢”زیرا در واجبات دیگر جای هیچ کوتاهی و کمکاری نیست٣…
بعضى واجبات در بخش واجب کفائى قرار مى گیرند.واجب کفائى آن است که بر همه مسلمانان واجب است ولى اگر یک نفر یا گروهى آن را انجام دهند،این وجوب از بقیه ساقط مى شود همچون تعمیر مساجد،امر به معروف و نهی از منکر، جهاد، تحصیل علم و اجتهاد براى استنباط احکام، اداء شهادت،آشتی بین طوایف در حال جنگ مسلمین،جواب سلام،غسل و سایر تجهیزات میّت.اما واجب عینی یعنی اعمالی که بر هر کس که مکلف شده واجب است بسیارند ،مهم ترین آن ها: نماز، خمس و زکات (در صورت احراز شرایط) حج، پای بندی به عهد و پیمان، عمل به نذر، ایمان، تقوا، توبه از گناهان، حفظ نفس محترمه، اداء دین و دیات و کفّارات، اطاعت والدین ،چشم پوشی از محرمات و… این آیه شریفه نیز پاداش اعمال واجب انسانها را شرح مى دهد:” هر کس کار شایستهای انجام دهد، خواه مرد باشد یا زن، در حالی که مؤمن است، او را به حیاتی پاک زنده می داریم و پاداش آنها را به بهترین اعمالی که انجام میدادند، خواهیم داد۴”…
شناخت واجبات باید به تشخیص وظیفه در هر زمان و مکان و موقعیت بیانجامد.امام سجاد(ع) میفرماید:”تعجب میکنم از کسی که در جستجوی تحصیل فضیلت است، ولی از انجام فرائض واجب کوتاهی میکند و چنین آدمی از معرفت حقیقت امر و از تشخیص وظیفه خود محروم بوده، حقیقت را سبک و حقیر شمرده و غفلت کرده است از آنچه خداوند متعال او را برای آن ساخته و از وی آن را خواسته است۵”.تشخیص وظیفه از امور بسیار مهم است. أغلب مردم متدین در مقام تشخیص وظیفه دچار اشتباه و انحراف میگردند و چه بسیار به خاطر بجا آوردن امری مستحب، ترک تکلیف واجب میکنند؛ یعنی آن اندازه که به امور مستحبی و یا مرسوم و عرفی و متداول اهمیت میدهند، به وظائف و فرائض لازم خود اهتمام ندارند۶. از این رو سفارش رسول خدا (ص) به امیرمومنان(ع) این است:”ای علی! هر گاه دیدی مردم به مستحبّات اشتغال دارند تو به کامل ساختن واجبات بپرداز٧”و امیرمومنان نیز فرمود: “مستحبات، موجب نزدیکی بندگان به خدا نمیشود وقتی که به واجبات ضرر برساند٨”…
———–
١.الکافی، ج۲، ص۸۱
٢.غررالحکم و دررالکلم،چ اول، ص۱۸۱
٣.شرح خوانساری بر غرر الحکم،ج۴، ص۱۴۹
۴.سوره نحل، آیه۹۷
۵و۶.مصباح الشریعه ص۱۱۲
٧.الحکم الزاهره، ص۷۴۸
٨.غررالحکم ، ص۱۷۹
