امروز بحثى مهم و پر سابقه را مطرح مى کنم و آن بحث دنیا و آخرت است: معنا و مفهومشان و رابطه شان با یکدیگر و وظیفه ما نسبت به هرکدام از آنها. در یک نگاه ،دنیا مذموم است و باید آن را وانهاد و به آخرت دل بست و ریاضت پیشه کرد و در نگاه دیگر،دنیا براى ما آفریده شده و باید از همه نعمت ها و لذائذ آن بهره بردارى کامل نمود. این بحث ،خیلى هم کاربردى است و در زندگى هرکسى،نقش دارد.امید دارم دوستان،ابعاد آن را بیان کنند…
مسعود گفت:بله بحث مهمى است،من نظر خود را مى گویم،دوستان هم مشارکت کنند.این دنیا را نزدیک تر(از دُنُوّ) یا پائین تر و پست تر(از دنائت) و آن جهان را عُقبىٰ یا آخرت(فرجام و پایان و نهایت)معنا کرده اند.بهترین تعریف از هریک و رابطه بین آنها را این آیه نشان مى دهد: همانا زندگی دنیا متاع اندک و ناچیز و آخرت سرای قرار و ثبات است(إِنَّمَا هَذِهِ الْحَیاهُ الدُّنْیا مَتَاعٌ وَإِنَّ الآخِرَهَ هِی دَارُ الْقَرَارِ)١.امیرمؤمنان(ع) هم فرمود:”دنیا، گذرگاه (معبر) و آخرت، قرارگاه( مقرّ) است پس از گذرگاهتان توشه ای برای قرارگاهتان بردارید”٢و نیز”دنیا برای شما به عنوان سرای ثبات و قرار آفریده نشده، بلکه آفریده شد تا محل عبور باشد، پس از آن زاد و توشه و کردار صالح جهت سرای قرار و ثبات (آخرت) فراهم کنید”٣…
سروش گفت: نسبت به دنیا و آخرت ، تعبیرهاى دیگرى هم شده است:دنیا محل بذر افشانى و آخرت هنگامه بهره بردارى است.جهان،ظرف تکلیف و آخرت،خانه جزاست.على (ع) فرمود:”امروز،روز عمل است نه حساب و فردا روز حساب است،نه عمل”۴. همچنین دنیا را سراى آزمون نیز خوانده اند:”زینت ها را در زمین قرار دادیم تا ایشان را بیازمائیم که کدامیک خوش عمل ترند(إِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَی الأرْضِ زِینَهً لَهَا لِنَبْلُوَهُمْ أَیهُمْ أَحْسَنُ عَمَلا ً)۵و نعمت هاى دنیا شامل مال و فرزند و زیاد شدن یا کم شدن نعمت ها و بلایاى مختلف طبیعى یا حاصل اختیار بشر،همگى ابزار این آزمون اند تا مشخص شود افراد در این موقعیت ها و چالش ها چگونه عمل خواهند نمود۶.امیر گفت:بنابراین ، بدون دنیا،هیچکس در آخرت،ارزشى نخواهد داشت؛ارزش ها را باید در این دنیا کسب کرد؛ از اینجا باید توشه برداشت؛ بذرهاى عمل را اینجا باید کاشت تا آنجا برداشت نمود؛به قول فردوسى:اگر بار خار است، خود کشته ای/وگر پرنیان است، خود رشته ای٧، آیا درست فهمیدم؟ دوستان گفتند:آرى…
امیر گفت:پس چه چیز در مورد دنیا مذمت شده ؟ سعید گفت:اینکه در اینجا، اسیر دنیا شده و بخاطر لذائذ آن از جهان باقى، غافل شویم و یادمان برود که ما اینجا مسافریم و خانه حقیقى ما آخرت است و باید براى آنجا توشه برداریم.امیر گفت:یعنى از نعمت هاى دنیا استفاده نکنیم؟ سروش گفت:برعکس،باید از این نعمت ها که خدا براى ما آفریده در محدوده شریعت،بهره بردارى کنیم و آنها را در جهت اهداف خیر که همان توشه فرستى براى آخرت است، به کار گیریم.على گفت: افراد متمولى را مى شناسم که خود و امکانات و ثروت خود را در خدمت دین و مردم قرار داده و صدها گره از کار مردم مى گشایند و در مقابل کسانى هستند که اموالشان فقط براى عیش دنیوى شان است و نصیبى از ثروتشان به نیازمندان نمى رسد.سعید گفت:داشتن ثروت ،مذموم نیست،بلکه وابسته شدن و دلبسته بودن به آن مذموم است.تلاش براى ایجاد ثروت خوب است به شرط آنکه از آن توشه اى بسازی براى آخرت خویش…
امیر گفت:بسیارى از مردم،وقتى اموال و نعمت ها و وضعیت دنیوى کافران و دگر اندیشان را در دنیا مى بینند فریفته مى شوند و مى گویند چرا خدا اوضاع دنیوى آنها را خوب قرار داده در حالیکه مومنان در رنج و سختى هستند.به اینان چه باید گفت؟مسعود پاسخ داد:خدا در قرآن به پیامبر فرمود:”مبادا تو از کثرت اموال و اولادشان در شگفت آیی. خدا می خواهد آنان را به وسیله همان مال و فرزند در زندگی دنیا [بیازماید و چون در آزمون مردود شوند،آنها را]به عذاب افکند و ساعت مرگ نیز جان آنان ابدان آنها را رها کند در حالتی که کافرند”٨.آنان که چشم واقع بین و آخرت آگاه دارند هرگز فریب وضعیت آنان را نمى خورند و حسرت دنیاى آنان را نمى کنند،چنانکه به گزارش حضرت امیر(ع)همه زینت ها و زخارف دنیا به پیامبر اکرم (ص)عرضه شد، اما ایشان نپذیرفتند و آن را حقیر و کوچک شمردند و رضایت الاهى را اختیار نمودند٩…
——————–
١.سوره مؤمن (غافر): ٣٩
٢.نهج البلاغه، خطبه ٢٠٣
٣.همان،خطبه ١٣٢
۴.الکافی، ج ٨، ص ۵٨
۵.سوره کهف،آیه ٧
۶.انفال: ٢٨،بقره ١۵۵
٧.شاهنامه ص٣٠
٨. سوره توبه ،آیه ۵۵
٩.نهج البلاغه،خطبه ١۶٠
