روزى ، یکى از خویشان امام سجاد علیه السلام در کمال بى ادبى،به ایشان دشنام ها و نسبت هاى زشتى داد.امام در پاسخ او خاموش ماند و پس از بازگشت او با تنى چند از یاران به در خانه او رفتند.او بیرون آمد و یقین داشت امام تلافى نماید اما امام فرمود: برادرم اگر آنچه به من نسبت دادى در من وجود داشته باشد از خداوند طلب مغفرت مى کنم و اگر در من نباشد از خداوند براى تو طلب آمرزش مى کنم. مرد دشنام گوى، در پاى وى افتاد و بوسه مى داد و مى گفت: از خداوند طلب آمرزش مى کنم آنچه از صفات بد به شما نسبت دادم .آن صفات درشما نیست و من به آنها سزاوارترم…امام به سیره جدّش پیامبر عمل نمود که در پاسخ ظلم هاى کافران براى آنها از خداوند طلب آمرزش مى نمود و مى فرمود:خدایا آنان را ببخش که دانشى ندارند…
اینگونه است که حلم، طرفداران و دوستان انسان را افزون مى کند. نخستین پاداش بردبار در مقابل بردباری اش آن است که مردم در برابر نادان، پشتیبان او خواهند بود. هنگامی که انسان در برابر برخورد ناگوار و جاهلانه افراد شکیبائى و بردباری کند دیگران نیز حق را به او داده و شخص مهاجم را مورد نکوهش قرار دهند و نسبت به امری که مورد هجوم قرار گرفته یاریش نمایند.بر همین اساس فرموده اند:«الْحِلْمُ عَشِیرَهٌ»حلم برای انسان مانند عشیره و طایفه (حامی و پشتیبان)خواهد بود.در برخوردهاى فکرى و فرهنگى و گفتمان هاى اندیشگى هم وقتى در برابر بدگوئى و درشت گوئى مناظران،حلم به خرج دهیم و خارج از منطق و حق نگوئیم ناظران به سوى ما گرایند…
آخرِ بردبارى، منتهاىِ حلم…این صفتى است که به امام داده اند:”منتهى الحلم”.این از همان مفاهیم متعالى است که از زیارت جامعه فراگرفته ایم .آنجا که به امامان درود مى فرستیم و عرض مى کنیم:شمائید کان رحمت و گنجینه هاى دانش و منتهاى حلم و ریشه هاى کرامت (معدن الرحمه، وخزان العلم، ومنتهى الحلم، واصول الکرم …).امام عصر ارواحنا فداه همچون پدران خویش و رسولان الاهى،منتهای حلم و بردبارى است.حلیم یعنى کسی که قدرت مقابله دارد اما خشم خویش فرو مى خورد و مقابله به مثل نمى کند، بلکه راهى براى هدایت او مى جوید و اقدام مى نماید. نزدیک هزار و دویست سال است که جسارت هاى دشمنان و بدعهدى دوستان را مى بیند و زخم ها را به جان مى خرد و با داشتن قدرت ،از تلافى و انتقام صرف نظر مى کند و در عوض برای هدایت آنها دعا مى نماید…
یاران امام نیز در غیبت مولا و امامشان،به تأسّى از او،حلم و بردبارى پیشه مى کنند.اگر قرار باشد با هر دشنام گو و اهل جسارت تقابل کنند، راه هدایت را بسته اند.اغماض و گذشت،صبر بر نوائب و سختى هاى وارده از سوى معاندان، و پاسخ بدى با نیکى و تحمل فراوان، و رعایت روش گفتگوى برتر در گفتمان ها با دگراندیشان،موجب خواهد شد شرایط را به سود خود تغییر دهند و راه را براى پیروزى خود هموار نمایند که گفته اند: تیغ حلم از تیغ آهن تیزتر/ بل ز صد لشکر ظفر انگیزتر…آنها با حلم فراوان خویش،مردم را به افکار و اندیشه خود نزدیک کنند و بر یاران امام بیفزایند و لبخند رضایت بر چهره آن حضرت نشانند…
