یازدهمین پیشوا و رهنماى ما پس از پیامبر،امام حسن بن على معروف به عسکرى و ملقب به زکىّ(پاکیزه و پیراسته و پارسا) و فقیه(عالم برجسته و آگاه به اصول و احکام دین) (٢٣٢-٢۶٠)فرزند امام هادى و پدر امام مهدى علیهم السلام ،به مدت٢٠ سال، امامت را به عهده داشتند و لقب عسکرى ایشان بخاطر اقامت اجبارى در منطقه نظامى سامرا بوده است.دوره امامت امام همزمان با سه خلیفه ستمگرعباسی(معتز،مهتدى و معتمد) بود که سرانجام به دست معتمد،در سن ٢٨ سالگى مسموم و شهید و در جوار پدر دفن شدند که مزار آن دو امام بنام حرم عسکریین زیارتگاه مشتاقان از سراسر دنیاست…ارتباط امام با شیعیان، به لحاظ کنترل هاى حاکمان محدود و از طریق نمایندگان بود. عثمان بن سعید از نمایندگان خاص وی بود که پس از وفات امام، نیز به عنوان نخستین وکیل و نماینده خاص امام زمان(ع) هم انجام وظیفه مى نمود.در بعضى اوقات که سختگیرى کمتر مى شد بعضى از شیعیان نیز موفق به دیدار با امام و گفتگو با ایشان موفق مى شدند.از دیگر راههای ارتباطی شیعیان با امام مکاتبه بود؛ برای نمونه میتوان به نامههای ایشان به على بن حسین بن بابویه و نامه به مردم قم و آبه(آوه) اشاره نمود که در پاسخ به پرسش هاى مختلف آنان بوده است…
گفتم :از سیره علمى ایشان بگو:گفت:احادیثی از امام در تفسیر قرآن،اخلاق،موضوعات اعتقادى،فقه، ادعیه و زیارات به ما رسیده است.امام به بحث هاى قرآنى و تفسیرى مشهور بودند.کتاب تفسیرى نیز به آن حضرت منسوب است (شامل سوره حمد و قسمتى از سوره بقره)که در شمار کهن ترین آثار میراث تفسیری امامیه است.در زمان امام مشکلات اعتقادى مثل جسمانیت خداوند زیاد شد که سهل بن زیاد نامهای به امام نوشت و از ایشان دراینباره راهنمایی خواست.امام در پاسخ، از تفکر در ذات پرهیز داد و با اشاره به برخی آیات قرآن، فرمود:خدا یکتا و یگانه است؛ نه زاییده و نه زاده شده است و نه برای او همتایی است. آفریننده است نه آفریده. هر آنچه بخواهد از اجسام و غیر آن میآفریند و خود جسم نیست وچیزی شبیه او نیست و او شنوا و بیناست.کتاب دیگرى که ابن شهر آشوب به امام منسوب کرده، کتاب المقنعه است. اثرى که محتوایش بر گرفته از امام هادى علیه السّلام است و توسط رجاء بن یحیى روایت شده است…
در زمان امام ، قیام ها و اعتراض ها و شورش هائى انجام شد؛برخى توسط شیعیان و برخی با سوء استفاده از نام علویان چون قیام على بن زید و عیسی بن جعفر ، و قیام على بن زید بن حسین در کوفه و قیام احمد بن محمد بن عبدالله در مصر و شورش صاحب زنج که امام صریحاً فرمود او از اهل بیت نیست.بعضى از اصحاب امام که آثاری در جهت حفظ تشیع داشته اند عبارتند از :حسین بن اشکیب سمرقندى با کتاب «الرد على الزیدیه» ،محمد بن خالد برقى؛احمد بن محمد برقی با کتاب «المحاسن» که دائره المعارفى مشتمل بر احادیث امامان در تمامى زمینههاى مختلف معارف دینى از قبیل: اخلاق، تفسیر و جز آن بوده است و نیز کتاب التبیان فى اخبار البلدان در جغرافیاى تاریخى دنیاى اسلام ؛ حسن بن موسى خشاب با کتاب «الرد على الواقفیه»؛محمد بن على بن حمزه؛احمد بن ابراهیم بن اسماعیل…از روایت هاى مشهور امام این روایت است:«نشانههای مؤمن پنج چیز است: خواندن روزانه ۵۱ رکعت واجب و نوافل، زیارت اربعین، انگشتر به دست راست کردن، پیشانی را در سجده بر خاک نهادن و بلند گفتن «بسم الله الرحمن الرحیم»…
تنها فرزند امام عسکرى،حضرت مهدى بود.امام برادرى هم به نام جعفر داشت که بعد از شهادت امام مدعى شد که او جانشین ایشان است ولذا به جعفر کذاب مشهور گشت.ماجراى نماز خواندن بر امام عسکرى و کنار زدن جعفر توسط امام مهدى در حالیکه کودکى پنج ساله بودند،امامت آن حضرت را براى شیعیان تثبیت نمود. امام،عابدترین فرد زمان خود بود؛تمامی کمالات اخلاقی پدران و اجداد گرامی خود همچون بردبارى ،اراده استوار،بخشش و منش والا را به ارث برده بود.دانش بیکرانش حتى مخالفان را به اعتراف وامى داشت:بخت یشوع، پزشک مسیحی به شاگرد خود «بطریق» درباره ی حضرت چنین می گوید: “بدان که او داناترین فرد روزگار ماست که بر زمین زندگی می کند”…هنگام رحلتش به گزارش مورخان،هالهاى از غم فضاى سامرا را فرا گرفت و شیون و فریاد از مردم برخاست؛بازار تعطیل و بنى هاشم، شخصیتهاى نظامى و قضایى و منشیان و مردم به سوى جنازه هجوم آوردند، آن روز در سامرا قیامتى برپا بود…
