دکتر علیرضا،پزشک مشهور فامیل که داماد عموجان بود،در مورد اهمیت پزشکى گفت: مراجعه بیمار به پزشک برای معالجه واجب است و امتناع پزشک از درمان نیز، علاوه بر حرمت، ضمان دارد. پزشک در مسیر درمان، از معاینه تا معالجه، لازم است اصول اخلاقی، فقهی و حقوقی را به نحو درست مراعات نماید.به نظر میرسد از علل توجه مسلمانان به دانش طب، توجه پیشوایان دین اسلام به این دانش ارزشمند است. در حدیثی از پیامبر اکرم(ص) اسلام دانش طب همسنگ با علم دینى و در کنار آن مورد توصیه قرار گرفته است:”دانش، دو دانش است؛ دانش ادیان و دانش بدنها» ( الْعِلْمُ عِلْمَانِ عِلْمُ الْأَدْیَانِ وَ عِلْمُ الْأَبْدَان١)؛امام صادق(ع)نیز نیاز به پزشک را براى اصلاح امور دنیوى و اخرتى لازم شمرده و فرمودند: «اهل هیچ بلدى، از سه چیز بینیاز نیستند تا در امر دنیا و آخرت شان به آنها پناه برند که بدون آنها امورشان مختل و بدون تدبیر خواهد بود؛ اول: فقیهی دانشمند و پرهیزکار، دوم امیر و حاکمی خیرخواه و با قدرت، سوم: پزشکى دانا و مورد اطمینان٢”…
گفتم:چه وظایفى بطور خاص دارند؟گفت:نخست،رازدارى: حفظ اسرار و آبرو و اعتبار بیمار از مهم ترین زمینه هاى اخلاق پزشکى است. پزشک، حامل و حافظ اسرار بیمار است. گاه انسان، بیماری خود را حتی از نزدیکانش پنهان می دارد، ولی لازم است آن را برای طبیب بازگو کند.امیر مومنان(ع) فرمود:برای شخصی که بیماری اش را از طبیبش پنهان می دارد، بهبودی نیست(لا شِفاءَ لِمَنْ کَتَمَ طَبِیبَهُ دائَهُ٣)؛ لذا بیمار وظیفه دارد حال خود را برای پزشک به طور کامل بیان کند و پزشک نیز باید با رعایت امانت، حافظ اسرار بیمار باشد. رازداری، از مهم ترین اخلاق حرفه ای پزشکان متعهد به شمار می آید و افشاى این راز مگر براى مصالح خود بیمار یا جامعه،مجاز نیست.دوم،رعایت حال محرومان و نیازمندان است که توانائى پرداخت هزینه درمان را ندارند.سوم ایجاد امیدواری در بیمار است زیرا ناامیدی، بیماری را تشدید می کند و برای بیمار رنج آورتر از خود بیماری است.امیرمومنان(ع)فرمود: نومیدی، صاحب خود را می کشد(قَتَلَ الْقُنُوطُ صاحِبَهُ۴)…
گفتم:از مسئولیت هاى اخلاقى و اجتماعى پزشکان نیز بگو.گفت: مداخله نکردن در موارد خارج از تخصص خود؛خدمت در مناطق محروم و درمان افراد بى بضاعت؛تلاش در امر پژوهش برای ارتقای سطح علمی و کسب تخصص؛آگاهی کامل پزشک از مسائل فقهى حرفه اش تا بتواند درمان بیمار را با توجه به آن مبانى راهنمائى و درمان کند(مثل تجویز روزه گرفتن یا نگرفتن بیمار بر اساس نوع بیمارى یا تعیین شرایط اضطرار براى تجویز بعضى از درمان هایی که خط قرمز شرعى دارند)؛دقت در تشخیص دقیق بیمارى و گریز از شتابزدگى در این زمینه که اگر خوب انجام شود ،فرایند درمان بهتر خواهد شد. پیامبرگرامی اسلام(ص) توصیهای برای پزشکان در مورد تشخیص بیماری دارند، لذا به یکی از پزشکان معاصر خود به نام «شمردل» فرمودند: «هیچکس را قبل از شناسایی کامل بیماری، درمان مکن۵»….
گفتم:این موضوع سوگندنامه بقراط و رسالت پزشکان چیست؟گفت:در کتاب های اخلاق و آداب پزشکی تأکید شده که پزشکان در نگاهداشت شرافت پزشکی و نفروختن آن به مال و جاه دنیا باید بقراط را اسوه و پیشوای خود قرار دهند که پادشاهی، صد هزار دینار برای او فرستاد تا یونان را ترک کند و به سرزمین آن پادشاه بیاید و وعده داد که صد هزار دینار دیگر هم به او تسلیم خواهد کرد، ولی بقراط در پاسخ گفت: «من فضیلت را به مال نمی فروشم!»؛ او در روستاهای یونان به درمان رایگان فقیران می پرداخت و حاضر نشد شرافت پزشکى اش را به مال بفروشد۶. سوگندنامه پزشکى ،عهدى است مابین پزشک و خدایش،تا با عمل به آن عهد و پیمان،هماره اهداف پیش رویش مجسم باشد.
بنابراین،پزشکان ،رسالتى الاهى دارند که بندگان خدا را از رنج بیمارى برهانند تا با ابدانى سالم،چرخ جامعه را بگردانند و با راهنمائى پیشوایان الاهى به عبودیت الاهى بپردازند و تکامل یابند.پزشکان اگر با این نیت به کار بپردازند در واقع دستیارانى براى پیشوایان الاهى اند و یارى رسان به آنها تا جامعه اى سالم و پاک و الاهى ایجاد شود…
————————–
١.بحارالانوار، ج١ ، ابواب العلم، باب ۶(العلوم آلتی أمر الناس بتحصیلها و ینفعهم)، حدیث۵٢.
٢.سفینه البحار ج٢،ص٧٨. 2 ص 78
٣.غررالحکم، ج١،ص۴٨٣،ح١١١۶۵.
۴.همان،ح۶٧٣١.
۵.الاصابه، ج ۳، ص ۲۸۹.
۶.مجله آینه پژوهش، سال سوم، شماره پیاپى١۵،ص١١٠.
