از بهترین فرصت ها برای پل زدن به معنویت، یاد مرگ است ،زیرا: “مرگ برای اندرز گرفتن،کافى است”(کَفى بالمَوتِ واعِظا، کافى٢٧۵/٢)؛ وقتى ویروس کرونا، سایه مرگ را بر سر مردم جهان افکند،دیدیم که چگونه پرده غفلت آنها را درید و ملتمسانه دست به دعا برداشتند و به درگاه الاهى تضرع و إنابه بردند.وقتى یکى از اعضای خانواده یا دوستان مى میرد و بستگان او را تشییع مى کنند و در قبرى تنگ و تاریک رها مى کنند،هشدارى مى شود برای خودشان که دیر یا زود آنها هم چنین سرنوشتى خواهند داشت و تا مدتی که این صحنه در یادشان باشد، حالشان دگرگون است.اگر مرگ را درگاه حضور در محضر ربوبی برای رسیدگى به پرونده خود بدانیم،یاد مرگ،شوکى است بر ما که آیا توان پاسخگوئى به اعمال و جرائم خود را داریم؟ آیا برای آخرتمان چیزى اندوخته ایم؟ آیا توان چشیدن عذاب را به عنوان کیفر اعمالمان داریم؟ این است که یاد مرگ فرصتى برای تحول خواهد بود اگر خوب بهره برداری شود…
محمد ادامه داد: یکى از بهترین رهنمودها در این موضوع ،سخنان امیرمومنان به فرزندشان است: پسرم! دلت را با یاد مرگ آرام کن و از او اعتراف بگیر براى رفتن و با بررسى تحولات ناگوار دنیا به او آگاهى بده…و آنچه که بر سر پیشینیان آمده است به یادش آور. در دیار و آثار ویران رفتگان گردش کن، و بیندیش که آنها چه کردند از کجا کوچ کرده، و در کجا فرود آمدند؛ از جمع دوستان جدا شده و به دیار غربت سفر کردند؛ گویا زمانى نمىگذرد که تو هم یکى از آنان باشى، پس جایگاه آینده را آباد کن؛ آخرت را به دنیا مفروش. پسرم! بدان تو براى آخرت آفریده شدى، نه برای دنیا؛ براى رفتن از دنیا، نه پایدار ماندن در آن؛ براى مرگ، نه زندگى جاودانه در دنیا؛ که هر لحظه ممکن است از دنیا کوچ کنى، و به آخرت در آیى. و تو شکار مرگى هستى که فرار کننده از آن، نجاتى ندارد؛ و هر که را بجوید به آن مى رسد؛ و سرانجام او را مى گیرد. پس، پسرم! فراوان بیاد مرگ باش و به یاد آنچه که به سوى آن میروى و پس از مرگ در آن قرار مىگیرى. تا هنگام ملاقات با مرگ، از هر نظر آماده باش؛ نیروى خود را افزون و کمر همّت را بسته نگهدار که ناگهان نیاید و تو را مغلوب سازد! مبادا دلبستگى فراوان دنیا پرستان، و تهاجم حریصانه آنان به دنیا، تو را مغرور کند؛ چرا که خداوند تو را از حالات دنیا آگاه کرده، و دنیا نیز از وضع خود تو را خبر داده، و از زشتىهاى روزگار پرده برداشته است...(نهج البلاغه،نامه٣١)
گفتم: تجربه نشان داده که یاد مرگ؛ شهوت های نفس را می کشد؛ ریشه غفلت را مى بُرد؛باورمندی به وعده های خدای متعال را تقویت می کند؛سرشت و ضمیرت را لطیف می نماید؛ پرچم های هوسرانی را درهم می شکند؛آتش آزمندی را خاموش می کند؛ دنیا را در چشم انسان حقیر می گرداند.اما کارکردهاى مرگ : انفاق کنید قبل از اینکه مرگ اموالتان را بگیرد؛ تلاش تان را افزون کنید چون فرصت زیادى ندارید؛ با مردم و اطرافیان مهربان تر باشید؛دنیا طلبی خود را کاهش دهید؛ از لحظات زندگى لذت ببرید و آن را توشه آخرت کنید؛از گناهان توبه کنید و حق الناسى که بر عهده دارید به صاحبانش برگردانید و بدى ها را جبران نمائید؛آرزوهایتان را کوتاه کنید تا وقتى مرگ به سراغتان آید، آمادگى پذیرش آن را داشته و کاملاً مهیا باشید؛نه اینکه با سهلانگارى و امروز و فردا نمودن و گفتن اینکه هنوز جوان هستم و وقت هست، در انجام کارهاى خیر تساهل و تسامح کنید که ناگهان مرگ بیاید و از شما کارى بر نیاید…
هادى : برای بهره گیری از فرصت یاد مرگ،این کارها پیشنهاد شده است: اهتمام به شرکت در تشییع جنازه ها که امام صادق(ع) فرمود:وقتی جنازهای را به سوی قبرستان حمل میکنی، چنین پندار که تو آن جنازۀ محمول هستی و از پروردگارت خواسته اى که تو را به دنیا برگرداند و خداوند دعایت را مستجاب نموده و به دنیا بازگردانیده است، حال ببین چگونه اعمال خود را از سر میگیری(کافى٢۵٨/٣).دیگر رفتن به گورستان و زیارت مردگان است که پیامبر خدا فرمود: به زیارت اهل قبور بروید و بر آنان درود و سلام بفرستید؛ زیرا این کار درس عبرتى براى شما مىشود (بحارالانوارج٧٩ص۶۴)؛دیگر تفکر در آیات الاهى و نشانه هاى آفاقى است که پیامبر فرمود:”بهار را که دیدید، زیاد به یاد قیامت بیافتید”(تفسیرکبیر١٩۴/١٧) و نیز وقتی از خواب بیدار می شوید بگویید خدا را شکر که ما را پس از مردن زنده کرد زیرا خواب یک مرگ سبک است که روح موقتا از بدن مفارقت مى کند اما کاملاً قطع نمیشود و اگر خدا اجازه بدهد، روح باز میگردد و گرنه مى میرد(مکارم الاخلاق/٣٩)و دیگر حضور در مجالس وعظ و تذکر است که فرمود:قلبت را با موعظه زنده کن(نهج البلاغه،نامه ٣١)…
