هجرت پیامبر(ص) از مکه به مدینه چنان مهم بود که دین جدید را از یک بحران بسیار دشوار نجات داد و موانع رشد آن را برطرف نمود و در مدت کوتاهى عظمتش را به قدرت هاى بزرگ آن زمان مثل ایران و روم نشان داد؛ لذا به پیشنهاد امیرمومنان (ع) مبدأ تاریخ اسلامى گردید.سیزده سال فشار و آزار مشرکان مکه بر تازه مسلمانان،رمقى براى آنها باقى نگذاشته بود.محاصره اقتصادى،مصادره اموال،شکنجه نومسلمانان،اهانت و حمله و قتل و تهدید و…شیوه تقابل آنها با دین جدید بود. در این شرایط سخت ،دیدار و پیمان بعضى از اهالی یثرب که بعدها انصار نامیده شدند، و در ایام حج به مکه آمده و با پیامبر دیدار داشتند،شرایط را عوض کرد.آنها از پیامبر دعوت کردند چنانچه با تازه مسلمانان به یثرب هجرت کنند،از ایشان حمایت نمایند(بیعت اول و دوم عقبه).پیامبر عده ای از یاران خود را بدانجا فرستاد و تصمیم داشت خود نیز با بقیه بدانجا هجرت نماید که مشرکان در دارالندوه جلسه کردند و نقشه قتل آن حضرت را کشیدند:از هر طایفه اى جوانانى با شمشیر آخته شبانه به خانه او هجوم برند و او را در بسترش بکُشند تا آئین او هم به همراه خودش، از بین برود و دفن شود و به دلیل مشارکت همه قبایل در قتل او،امکان مقابله با همه برای بنى هاشم وجود نداشته نباشد…
خداوند پیامبرش را از این نقشه آگاه کرد:”(به خاطر بیاور) هنگامی را که کافران نقشه میکشیدند که تو را به زندان بیفکنند، یا به قتل برسانند، و یا (از مکه) خارج سازند. آنها چاره میاندیشیدند (و نقشه میکشیدند) و خداوند نیز تدبیر میکرد وخدا بهترین چاره جویان و تدبیرکنندگان است”١.شب پنجشنبه اوّل ماه ربیع الاول سال چهاردهم بعثت رسول خدا(ص)به فرمان خداوند علی(ع)را در بستر خود خوابانید و خود مکه را ترک نمود که آن شب را لیله المبیت گفتند.این فداکارى امیرمومنان در اینکه جان خود را به خطر اندازد و در جای پیامبر بخوابد این گونه مورد تقدیر الاهى قرار گرفت:”بعضی از مردم ، جان خود را به خاطر خشنودی خدا (در طبق اخلاص مى گذارند و به خدا)می فروشند، و خدا نسبت به بندگان مهربان است”٢.پیامبر(ص)رهسپار غار ثور شد و ابوبکر نیز که به طور تصادفى با وی همراه گشت٣.مشرکین،پیامبر را تعقیب کردند تا به غار ثور رسیدند.خداوند عنکبوتی را مأمور کرد تا با تارهای خود، درِ غار را ببندد. وقتی تعقیب کنندگان تارها را دیدند، به این نتیجه رسیدند که کسی وارد غار نشده و بدین ترتیب دست از تعقیب کشیدند.آن حضرت سه روز در غار ثور ماندند و سپس راه مدینه را در پیش گرفتند۴…
پیامبر(ص)در ۱۲ ربیعالاول هنگام ظهر به یثرب رسید و در قباء توقف کرد و نماز خواند. در آنجا میهمان (بنی) عمرو بن عوف شد و کمی بیشتر از ده روز پیش آنان اقامت کرد.افراد این قبیله از پیامبر خواستند تا پیش آنان بماند و برایش خانهای بسازند؛ اما ایشان نپذیرفت و فرمود که منتظر رسیدن علی بن ابی طالب(ع) است و همانجا ماند تا علی بن ابی طالب رسید۵.پس از هجرت پیامبر(ص)، علی(ع) سه شبانه روز در مکه ماند و امانت های مردم را که نزد رسول خدا بود، به صاحبانش رسانید، و هنگامی که از این کار فراغت یافت به مدینه هجرت کرد و همراه رسول خدا در خانه کلثوم بن هدم منزل گزید۶.در مورد مبدأ تاریخ هجرى،دو نظر مطرح است:نخست اینکه به دستور خود پیامبر،نامه ها به تاریخ هجرى ثبت شد٧؛ و دیگر آنکه در زمان خلیفه دوم، شورایی تشکیل شد تا آغازی را برای تاریخ اسلام مشخص کنند.در این شورا نظرات مختلفی ارائه شد که در نهایت حضرت علی(ع) پیشنهاد دادند هجرت پیامبر(ص) از مکه به مدینه مبدا تاریخ اسلام قرار گیرد که عمر آن را پذیرفت و به صورت بخشنامه به سراسر شهرها اعلام شد٨.
جالب است بدانید یهود به خاطر بشارت هایی که در کتب خود درباره ظهور قریب الوقوع پیامبری در منطقه عربستان و یثرب داشتند،از مدت ها قبل به یثرب مهاجرت کرده و همه را برای پذیرش دین جدید آماده کرده بودند.خود مردم مدینه، نیز در پیمان عقبه در مکه از پیامبر (ص) دعوت کردند تا به این شهر هجرت کند و با ایشان در عقبه منی بیعت کردند و به حضرت وعده یاری و نصرت دادند و متعهد شدند که چونان زن و فرزند خویش از آن حضرت دفاع کنند و حتی در این راه سلاح بردارند و در مقابل همگان بایستند.هجرت پیامبر اکرم (ص)به مدینه سر آغاز تحولی عظیم در تاریخ اسلام محسوب میشود. با ورود پیامبر به مدینه حکومت اسلامی در این شهر تشکیل شد. پیروان دین اسلام زیاد شدند و کمتر از ده سال تقریبا تمام شبه جزیره عربستان به دین اسلام گرویدند. نامه های پیامبر به سران کشورها در دعوت به اسلام ابلاغ شد و پیشرفت اسلام در جهان آن روز شتابناک جلو رفت و این ها یکى از ثمرات هجرت پیامبر به یثرب بود که مدینه النبى(ص) نام گرفت…
١.انفال/٣٠. ٢.بقره/٢٠٧. ٣. طبرسی، اعلام الوری/۱۴۶-۱۴۸. ۴.تفسیر قمی٢٧٣/١-٢٧۶؛اعلام الوری١۴٨/١؛ قصص الانبیاء قطب راوندى/۳۳۵-۳۳۷. ۵.روضه کافی/۲۸۰. ۶.مسعودی، التنبیه و الاشراف/۲۰۰. ٧.طبری، تاریخ الامم و الملوک٣٨٨/٢؛ سبحانی، سیدالمرسلین۶٠٩-۶١٠:«کَتَبَ عَلیُّ بْنُ اَبیطالِبٍ بِاَمْرِ رَسُولِ اللّهْ فِی شَهْرِ رَجَبِ سِنَهَ تِسْعٍ مِنَ الْهِجْرَهْ». ٨.ابن کثیر، البدایه و النهایه٢٠٧/٣؛تاریخ الیعقوبی١۴۵/٢؛مروج الذهب٣٠٠/۴.
