ائمه معصومین(ع)به کسانی که با فن مناظره آشنایی نداشتند، اجازه ورود به مناظره را نمی دادند. یکى از دوستان امام صادق(ع) به نام «طیّار» گوید: به امام عرض کردم به من خبر رسیده که شما از مناظره کردن با مردم (مخالفان) ناخشنود هستید؟ امام(ع) فرمود: اگر کسى چون تو باشد، عیبى ندارد؛ از کسانى که وقتى پرواز مى کنند و اوج مى گیرند، به خوبى مى توانند بنشینند، و هنگامى که مى نشینند، به خوبى مى توانند پرواز کنند و اوج گیرند. کسى که چنین باشد، ما از مناظره او ناخشنود نیستیم.مفهوم کلام امام(ع) این است: کسانی که با فن گفتگو و مناظره آشنایی ندارند، نباید وارد بحث و مناظره گردند.در روایت دیگر می خوانیم: امام صادق(ع) شخصی را از ورود به مناظره نهی فرمود و شخص دیگری را به این کار دستور داد. یکی از یاران آن حضرت عرض کرد: فدایت شوم! فلانی را از ورود به مناظره نهی کردی و دیگری را به آن فرمان دادی؟ امام فرمود:هَذَا أَبْصَرُ بِالْحُجَجِ وَ أَرْفَقُ مِنْهُ ؛ وی به استدلالها بیناتر و مداراکننده تر از دیگری است…
در بعضی مواقع از سوی شاگردان امام صادق(ع) در محضر آن حضرت مناظراتی برگزار می شد و امام ایرادات و اشکالات آنها را بیان می فرمودند.روزی جلسه مناظره ای در حضور امام صادق(ع) با وجود برخی از شاگردان آن حضرت مانند: هشام بن حکم، هشام بن سالم، یونس بن یعقوب، حمران بن اعین، مؤمن طاق، قیس الماصر و… برگزار شد. از سوى مردی از اهل شام سؤالى مطرح شد که وی پس از شنیدن جواب از سوی امام(ع) و یاران او، مسلمان شد. در پایان جلسه، امام صادق(ع) شیوه مناظره حاضران را ارزیابی نموده و نقاط قوت و ضعف هریک را برشمرده و به هر کدام تذکراتى دادند… آفت مناظره ها،مراء(خود نمائى)،خصومت و نزاع است،امیرالمؤمنین علی(ع) می فرماید: از مِراء و خصومت بپرهیزید؛ زیرا این دو باعث بیماری (کینه) علیه برادران دینی می شود و نفاق از آن دو می روید…مناظرهای که براساس اصول علمی و اخلاقی نباشد، اختلافات را تشدید و به جای تفاهم و روشنگری، ابهامات و شبهات را افزون و موجب گمراهی و پوشیده شدن حق میگردد…
نمونه های تاریخى بسیار جالبى در مناظرات ائمه و اصحابشان و نیز علمای بزرگ با مخالفان ، ثبت شده که راهنماى بسیار خوبى برای دانشجویان فن مناظره است.کتاب شریف “احتجاج” و نیز مناظرات حضرت امام رضا علیه السلام با اصحاب فرق و ادیان از جمله این آثار است.امروز با گستردگى فضاى مجازی و رسانه اى،فرصت رویاروئى و مناظره حضوری و مجازى ،فراوان بوجود مى آید،بر خادمان و مرزبانان و مبلغان بویژه مرزبانان مهدوى لازم است تا با تسلط بر مهارت مناظره آمادگى این رویاروئى ها را داشته باشند تا هم شبهات مخالفان را بى اثر سازند و هم سخن حق و منطق الاهى را برای مخاطبان حقجو،تبیین نمایند…
