پدیــده مهاجرت از جهات مختلف مورد توجه جامعه شناســان، فرهنگ شناسان ، اصحاب ادیان و مسئولان توسعه کشورها، قرار داشته و به مطالعه و تحلیل آن پرداخته اند. یکى از موضوعات مورد بحث در مهاجرت، رابطه آن با دیندارى است. تحقیقات نشان داده برخى از مهاجران با ورود به محیط جدید که با محیط قبلی تفاوت هائى داشته و انگاره ها و نظارت های محیط قبلی را ندارد و طبیعتاً آزادی های بیشتری دارند، در عقائد دینی خود و پایداری بر انجام مناسک و تکالیف دینى،دچار أُفت شده و بعضاً ممکن است به تغییر دین بیانجامد و منجر به ناهنجارى هائى شود. مثلا از محیط بسته روستا که مثل یک خانواده زیر نظارت و ذره بین یکدیگرند به محیط گسترده شهر که آن نظارت ها وجود ندارد و گمنام هستند وارد مى شوند و آزادانه هنجارشکنى مى کنند و مرتکب کارهائی مى شوند که در محیط قبلی خود نمى توانستند انجام دهند، لذا آســیب های اجتماعی از جمله عدم رعایت هنجارهاى دینی افزایش می یابد…هادی بعد از این مقدمه گفت:برای این چالش چه پیشنهادی دارید؟ گفتم:خودت چه مى گوئى؟
گفت:دیده شده بعضى دانشجویان که از محیط های کوچک روستایی یا شهرى برای ادامه تحصیل به کلانشهرها مهاجرت مى کنند،کم کم جذب باور های محیط شده،در عقائد و مناسک دینى خود تجدید نظر مى کنند. درست است که مهاجرین به تدریــج در محیط میزبان،جذب ارزش های فرهنگــی آنجا شده و در روند فرهنگ پذیری و همانندگردی قرار می گیرند، اما این جریان یک طرفه نیســت و گاهی اوقات جریان دوجانبه ای اســت که مهاجر ،محیط میزبان را تحت تأثیر قرار می دهد و فرهنگ آنها را دگرگون می کند همچون مهاجرت مسلمانان اولیه به حبشه که به تغییر دین پادشاه حبشه و مردم آنجا انجامید.باید در تربیت نسل خود چنان بکوشیم که در هر محیطی تأثیر گذار شوند نه تأثیر پذیر.مى توان به آنها یاد داد طوری برنامه ریزی نمایند که مهاجرت به عنوان یک متغیر مســتقل، تحت تاثیر عامل دین داری در ابعاد پنجگانه (دانش، باورها، عواطف، مناسک و کردارها)، تغییر یافته و از مهاجران تأثیر پذیرد. چنان که از قبل این آموزش ها برای افراد انجام گرفته باشد،انتظار مى رود آنها در محیط مقصد، تأثیرگذار شوند…
محمد گفت:مهاجرت،هم مى تواند راه نجاتى باشد برای کسانی را که در محیط خود به بن بست رسیده اند و هم مى تواند عاملی برای توسعه دین باشد. قرآن در بیش از چهارده آیه به بیان های مختلف دستور به مهاجرت داده؛ گاهی با زبان ملامت، می گوید:”مگر سرزمین خدا گسترده نبود، چرا دست به هجرت نزدید؟!”(نساء/٩٧)وگاهی پاداش عظیم آن را گوشزد مینماید و می فرماید:”آنان که ایمان آوردند و هجرت کردند و با اموال و جان های خود در راه خدا جهاد کردند درجه بزرگتری نزد خدا دارند و آنها رستگارانند”(توبه/٢٠)و گاهى موقعیت های بسیاری را که در مهاجرت پدید مى آید را گوشزد مى نماید:”آن که در راه خدا هجرت کند، موضع و امکانات بسیار وسیعی را در زمین مییابد”(نساء/١٠٠).هجرت ها،منشأ بسیارى از تحولات در زندگى بشر شده اند.پیامبرانی چون ابراهیم، موسی و پیامبراکرم،مهاجرت نمودند و هجرت آنها بسیار تأثیرگذار و تاریخ ساز گردید.ابراهیم خود را مهاجر خواند و گفت”من بسوی پروردگارم هجرت میکنم”(عنکبوت/٢۶)تا کسى مانع یکتاپرستى او نشود.پیامبرهم فرمود: کسی که برای حفظ دین خود از سرزمینی به سرزمین دیگر هجرت کند،استحقاق بهشت مییابد(بحارالانوار،ج١٩،ص٣١)؛لذا مهاجرت یک فرصت است نباید به چالش تبدیل شود…
من گفتم:ما معلمین باید یک بُعد دیگر مهاجرت را نیز برای دانشجویان تبیین کنیم و آن،هجرت معنوی است. قرآن مى فرماید:”از پلیدى، مهاجرت کن”(مدثر/۵).امیرمومنان هم فرمود:”بعضیها میگویند مهاجرت کردهایم در حالی که مهاجرت واقعی نکرده اند، مهاجران واقعی آنهایی هستند که از گناهان هجرت می کنند و مرتکب آن نمی شوند (بحارالانوار،ج۹۷، ص۹۹).پیامبرخدا هم فرمود:”هجرت دو گونه است: یکی اینکه از بدیها دوری کنی و دیگری آن است که به سوی خداوند متعال و رسولش هجرت کنی و تا زمانی که توبه پذیرفته می شود، هجرت قطع نمی شود”(میزان الحکمه،ج۱۳، ص۶۶۰۲).یک هجرت هم هست که در بیان امیرمومنان،بالاترین هجرت نامیده شده و آن تلاش و حرکت برای شناخت امام و حجت خداست:” نام مهاجر را بر کسی نمیتوان گذاشت جز آنکه حجت (خدا) بر روی زمین را بشناسد، هر کس او را شناخت و به او اقرار کرد، مهاجر است”(نهج البلاغه،خطبه ۱۸۹)…
