خونخواهى و قصاص براى کُشته اى که به ناحق کشته شده باشد،حق خانواده و اولیاء دَم اوست.خداوند در قرآن مى فرماید:”و هرگز نفس محترمى که خدا قتلش را حرام کرده مکشید مگر آن که به حکم حق مستحقّ قتل شود؛ و کسى که مظلوم کشته شود، ما به ولىّ او، حکومت و تسلّط بر قاتل دادیم؛ پس در مقام انتقام، آن ولىّ در قتل و خونریزى، اسراف نکند که او از جانب ما مؤیّد و منصور خواهد بود”(وَ لا تَقْتُلُوا النّفْسَ الّتِى حَرّمَ اللّهُ إِلا بِالْحَقّ وَمَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِیّهِ سُلْطَاناً فَلا یُسْرِفْ فِى الْقَتْلِ اِنّهُ کَانَ مَنْصُوراً)١.این آیه به حضرت مهدى(ع)تأویل شده است که به خونخواهى جدّ بزرگوارش امام حسین (ع) که مظلوم به شهادت رسیده است، بر مى خیزد و عاملان قتل او را به مجازات رسانده انتقام خون او و فرزندان و برادران و خاندان و یاران پاکبازش را از جنایت کاران و راضیان به قتل،خواهد گرفت و در این ماموریت ،از جانب خدا یارى مى شود و پیروز مى گردد…
از حضرت باقر(ع) در تفسیر این آیه نقل شده است که فرمود: منظور از مظلوم در آیه، امام حسین(ع) است که مظلوم کشته شد، و ما (ائمّه) اولیاى دم او هستیم و هنگامى که قائم از ما قیام کند، به خونخواهى او مىپردازد و آنقدر از بانیان قتل مىکشد تا آن که گفته مىشود اسراف کرده است، و اسراف در کشتار آن است که به جز قاتلش را بکشد؛ و در تفسیر منصور در آیه(انّه کان منصوراً)، فرمود: همانا دنیا به پایان نمىرسد تا آن که خداوند مردى از خاندان رسول خدا سلام اللّه علیهم را نصرت عنایت مىفرماید و منصور گرداند که زمین را پر از عدل و داد مى کند پس از آن که از ظلم و ستم پر شده باشد٢.”نصر” به معنی یارى و کمک و “منصور” به معناى یارى شده است و چون خداوند در زمان ظهور حضرت مهدى(ع)، او را با امدادهاى غیبى و فرشتگان، یارى مى کند، لذا “منصور” نامیده شده است…
در دو قسمت اززیارت عاشورا، اشاره ای به وجود امام زمان(عج) شده که قسمت اول در جمله :”در خواست مى کنم از خدائى که مقامت را گرامى داشت، و مرا به وسیله تو کرامت بخشید، که خون خواهى تو را همراه پیشواى یارى شده(منصور) از اهل بیت محمّد که درود خدا بر او و خاندانش باد، روزى من کند(فَأَسْأَلُ اللَّهَ الَّذِی أَکْرَمَ مَقَامَکَ وَ أَکْرَمَنِی (بِکَ) أَنْ یَرْزُقَنِی طَلَبَ ثَارِکَ مَعَ إِمَامٍ مَنْصُورٍ مِنْ أَهْلِ بَیْتِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ )٣؛ و در قسمت دوم:”و روزیم کند خونخواهى شما را با امام هدایتگر آشکار گویاى (به حق) که از شما (خاندان) است”(وَ اَسْئَلُهُ اَنْ یُبَلِّغَنِى الْمَقامَ الْمَحْمُودَ لَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ وَ اَنْ یَرْزُقَنى طَلَبَ ثارى مَعَ اِمامٍ هُدىً ظاهِرٍ ناطِقٍ (بِالْحَقِّ) مِنْکُمْ)۴؛فرات کوفى در تفسیرش از امام محمد باقر(ع) درباره همین آیه نقل مى کند: منظور از مظلوم اینجا حضرت امام حسین(ع)است. پس در قتل، اسرافی نمی شود زیرا که او یاری شده است. همانا خدا مهدی ما را منصور نامید، چنانکه احمد و محمد (ص) را محمود و عیسی را مسیح نامید۵.
روایت هاى دیگرى نیز از ائمه علیهم السلام در تاویل این آیه به امام حسین(ع)و امام زمان(ع) نقل شده که دو نمونه را مى آوریم:معلی بن خنیس از امام صادق(ع) درباره اختصاص این آیه به امام حسین(ع)نقل نموده که از ایشان شنیدم : “قتل نفسى که خداوند آن را حرام نموده ، قتل حسین بن على (علیهما السّلام) است که در برابر [دیدگان] خانواده ایشان صورت گرفت”۶.همچنین عبد الرّحمن بن کثیر از آن حضرت نقل کرده:معاصى کبیره هفت است و حکم آن براى ما خانواده پیغمبر (ص) و در ما نازل گشته است و مردم همه آنها را نسبت به ما حلال شمردند، اوّل آنها شرک به خداوند بزرگ است و کشتن کسى که خداوند قتل او را حرام کرده و خوردن مال یتیم و عاق والدین، نسبت بد و فحش به پاکدامنان و فرار از میدان جنگ و انکار حقوق اهل بیت…رسول خدا در باره ما سفارش ها کرد و این قوم سفارشى که نسبت به ما کردند را عملا تکذیب نمودند و امّا قتل نفسى که خداوند آن را حرام کرده است درباره حسین بن على (ع)و یارانش اجرا کردند٧…
———————-
١.إسراء/٣٣.
٢.بحار الانوار، ج۴۴،ص٢١٨،ح٧.
٣و۴.مفاتیح الجنان، زیارت عاشورا.
۵.تفسیر فرات کوفى،ص٢۴٠.
۶.تفسیر عیاشی، جلد٢،ص٢٩٠؛تفسیر برهان، ج٣،ص۵٢٩؛ تفسیر کنز الدقائق،ج٧،ص۴٠٢.
٧.ترجمه متن من لا یحضره الفقیه، جلد۵،ص٢٨٠-٢٨١.
