اگر امور أُمّت به دست افرادی بیفتد که دانش و تخصص کافى برای آن امور نداشته باشند، چه فاجعه ای رخ خواهد داد؟ بسیارى از نابسامانى های جوامع مربوط به این است که افراد شایسته و کاردان در رأس تصمیم گیرى ها نیستند یا به خاطر بی تقوائی و مال پرستى و دنیاگرائی، تصمیم های غیرکارشناسى مى گیرند و موجب خسارات فراوان مى شوند.انسان معارفى با تجهیز خود به تخصص های مورد نیاز جامعه برای اصلاح امور جامعه خود اقدام مى نماید.یوسف پیامبر(ع)که خود را آگاه و متخصص امور اقتصادى مى دید به حاکم مصرگفت:”مرا بر خزائن این سرزمین بگمار همانا من نگاهبانی (امین) و کاردانی آگاه به این کار هستم”١؛او مى خواست در آن جامعه مملو از ظلم و ستم،با در دست گرفتن نبض اقتصاد کشور، به یارى محرومان و مظلومان بشتابد.در اداره صحیح کشور، توان کارى، تجربه و تخصّص افراد، یک اصل مهم تلقّى میشود. هر کارى باید به متخصص و عالم آن کار سپرده شود تا منابع کشور به هدر نرود.
در متون روائی نیز بر این امر تاکید شده است:رسول خدا(ص) به ابن مسعود فرمود:هر گاه کارى را انجام میدهى با علم و اندیشه انجام ده، مبادا عملى را بدون تدبیر و آگاهى انجام دهى که خداوند فرموده است: همانند آن زن [سبک مغز] نباشید که پشمهاى تابیده خود را، پس از استحکام، وامیتابید..!٢، امام باقر(ع)در تفسیر آیه “از درهاى خانه ها به خانه ها وارد شوید(وَ أْتُوا الْبُیُوتَ مِنْ ابْوابِها)فرمود:مقصود این است که کارها را از راه درست و مجراى صحیح خود انجام دهید٣؛ امام صادق(ع) فرمود:اگر شخص خیانت پیشهای را امین در کارهای خود بدانم یا شخص [ناتوان و غیر متخصّصى] که ضایع کننده است، در عمل به یک نتیجه مى رسم؟!۴. یعنى شخصى که به عمد، در کارى خیانت میکند با کسى که بدون داشتن علم و آگاهى کافى، در کارى دخالت میکند یکسان است؟!، پیامبر خدا(ص) فرمود: هر کس کارى را بدون علم و آگاهى انجام دهد خرابکاری او بیش از اصلاحاتش خواهد بود۵.
از نظر «اخلاق اقتصادى» افرادى که خود را، در کارى توانمند و براى مسئولیتى شایسته می بینند موظّفند خود را معرفى نموده واگر از آنان خواسته شد،مسئولیت بپذیرند.امروزه بیش از هر زمان صنعت و دانش و تخصص، نقشی اساسی در زندگی انسان داشته و قلمرو وسیعی در کشاورزی، پزشکی، ارتباطات، نظامی، آموزش و هنر پیداکرده و اقتصاد هر کشوری به پیشرفت صنعت آن کشور گره خورده است. اهمیت «تخصص» در کار و حرفه تا آنجاست که از آن به عنوان معیاری برای شخصیت انسان ها نام برده شده چنانکه حضرت امیرع) فرمود: مردمان فرزندان آن چیزند که آن را نیک و شایسته انجام دهند۶؛یعنى افراد به تخصص خود شناخته شده و منزلت مى یابند.خداوند در مورد حضرت داوود مى فرماید:”ساختن زره را بخاطر شما به او تعلیم دادیم، تا شما را در جنگ هایتان حفظ کند٧”؛و به حضرت نوح (ع) میفرماید:”طبق دستورالعمل و وحى ما کشتی را بساز٨”؛همچنین ذوالقرنین پس از ساخت آن سد عظیم و مهندسی شده، آن را از رحمت پروردگار می شمرد(قَالَ هَذَا رَحْمَهٌ مِنْ رَبِّی٩) …
با وجود افزونى مراکز علمى و دانشگاهى و تجربی و رشد بی سابقه فناوری اطلاعات وظیفه مومنان، اهتمام به متخصص شدن است.رسالت متخصصان؟ مباد انسان ها استعدادهاى خود را بلا استفاده گذارند و پرورش ندهند و در دانشگاه و کارگاه هاى تجربى و پژوهشگاه ها و مراکز علمى،تخصص نیاموزند و به متخصصان بیگانه نیازمند شوند؛ و دیگر آنکه تخصص خود را در اختیار جامعه قرار دهند و امساک نکنند و دانش خود را راکد مگذارند که امام صادق(ع)فرمود:”هیچ چیز برای انسان بیفایده تر از ثروت راکد نیست١٠”؛ سوم، در یک نقطه نایستند و دائماً خود را از طریق مطالعه و رصد فعالیت هاى علمى در جهان،ارتقاء دهند؛ چهارم،در همه این فرایندها به خدا ملتجى و متوسل باشند تا با نیت خالص این امور را دنبال نمایند و به خدا تقرب جویند؛ و پنجم:تخصص خود را به نسل بعد منتقل کنند و از طریق آموزش ،تراز علمى و تخصصى جوامع اسلامى را بالا برند، آن هم در شرایطى که دشمنان به بهانه هاى مختلف ، تخصص و فناورى خود را از ما دریغ مى دارند…
—————————
١.یوسف/۵۵. ٢.نحل/٩٢؛ مکارم الاخلاق/۴۵٨. ٣.سوره بقره/١٨٩؛تفسیرعیاشى٨۶/١. ۴.کافی٣٠١/۵. ۵.همان٣٠١/۵. ۶.تحف العقول٢٠٨/١. ٧.انبیاء/٨٠. ٨. هود/٣٧. ٩. کهف/٩٨. ١٠. کافى٩١/۵.
