گفت:خبر دادند،یکى از خویشان نزدیک فوت است.در این حال چه باید کرد؟گفتم:هنگام کوچ از این دنیا و در آستانه مرگ قرار گرفتن را زمان احتضار و خود شخص را محتضر گویند.چرا حضور؟ حضور در برابر ملائکه یا ائمه بویژه امیر مومنان(ع) یا مومنانى که براى همراهى و تشییع آمده اند١…”لحظه اى که جان به گلوگاه رسد و شما در این حال نظاره مى کنید٢”.امام صادق (ع)فرمود: مؤمن در حال احتضار، جایگاه خود را در بهشت مشاهده میکند و میگوید مرا به دنیا بازگردانید تا به اهل دنیا از آنچه میبینم خبر دهم٣. در روایتى از على(ع)آمده که پیامبر اکرم امر کردند محتضر را به سمت قبله کنند و این کار را موجب توجه و اقبال ملائکه و خداوند به محتضر دانستند۴.(واجب است او را به پشت قرار داده و کف دو پا و صورت او را به سمت قبله قرار دهند به گونه ای که اگر محتضر در این حالت بنشیند، رو به قبله است)…
گفت:غیر از این چه باید کرد؟گفتم:تلقین (القاء عباراتى به قصد متابعت و تکرار او) از امور مستحب است،حتى اگر قادر به سخن گفتن نباشد چون او کلام تلقین دهنده را میفهمد و آن را بر ذهن خود جاری میکند؛شامل شهادتین، اقرار به ائمه اثنی عشر و سایر اعتقادات حقه و برخى تهلیل ها و تسبیح ها و خواندن سوره یس و صافات و احزاب و دعاى عدیله نزد او… مدت احتضار، با خروج روح از بدن به پایان مى رسد و در این هنگام باید بدن او را آماده نمود چون بستن چشم ها و دهان و دراز کردن دستها و پاها و پوشاندن لباس و روشن کردن چراغ و اعلام خبر فوت به مومنین و تعجیل در غسل و کفن و دفن مگر در صورتی که مرگ او مشتبه شود که در این صورت یا به علامات موت مراجعه میشود و یا تا سه روز صبر میکنند.مکروه است تنها رها کردن،بسیار سخن گفتن و گریستن نزد او۵…
گفت:لحظه کوچ زیباست ؟ گفتم: برای اهل ایمان،زیباست و خوشایند زیرا از تنگنای تن و دنیا رها می گردند و به وسعت ابدیت متصل می شوند. هنگام مرگ، فرشتگان الهی به آنان تحیت و سلام می دهند و به نعمت های الهی و بهشت جاویدان بشارتشان می گویند. اما کافران و گناهکاران، سخت جان می دهند و صحنه های هولناکی در نظرشان پدید می آید و مرگشان، آغاز ورود به مرحله سختی و عذاب ها و فشارهاست. از این رو مرگ برای آنان ناخوشایند است.در روایات، برای لحظه کوچ مؤمنان و فاسقان، تشبیهاتی بیان شده است. رسول خدا (ص) فرمود: «شیعیانی که محبتشان به ما بیشتر باشد، لحظه مرگشان مثل آن است که کسی در تابستانی گرم، جرعه ای آب خنک بنوشد۶.»در بعضی روایات، لحظات جان دادن مؤمن، لذت بخش توصیف شده است؛ مثل بوییدن گل و ریحان بهشتى که با این استشمام ،همه تعلقات دنیا فراموششان مى شود و با رضایت،کوچ مى کنند. در حدیث معراج حضرت رسول (ص) هم آمده است: «هنگام مرگ مؤمن، فرشتگان بالای سر او می ایستند و جام هایی از کوثر و شراب بهشتی در دست دارند تا او جان دهد و او را بشارت می دهند به بهشت و رضای پروردگار٧ »…
گفت:بهترین سرمایه براى مومنان در این حالت چیست؟گفتم :ولایت! اهل بیت (ع) و امیر مؤمنان (ع) هنگام مرگ مؤمن، بر بالین او حاضر می شوند و به او مژده می دهند. به تعبیر امام علی (ع) هر مؤمن پرهیزگاری که بمیرد، هنگام مرگ، مرا می بیند. شاعران نیز به این موهبت و لحظات خوش اشاره دارند که گفته اند:ای که گفتی «فَمَن یمُت یرَنی»/جان فدای کلام دل جویت! بنابراین ولایت اهل بیت، سکرات را آسان می کند، خصوصاً محبت امیرالمومنین علی(ع). اینکه می گوییم خصوصاً، چون امیرالمومنین مرز و ملاک حق و باطل است. شیعه و سنی از پیامبر(ص) نقل کرده اند که فرمود: یا علی حب تو داشتن ایمان است و بغض نسبت به تو داشتن کفر است. پیامبر اکرم(ص) فرمود: اگر کسی علی(ع) را دوست داشته باشد سکرات و سختی های مرگ برای او آسان می شود.این حضورمقدس آل الله براى محتضر٨، بهترین شرایط براى کوچى زیبا به جوار رحمت الاهى است…
———
١.بحار الانوار، ج۶ ص۱۹۱
٢.سوره واقعه آیه۸۳
٣. بحار الانوار، ج۶ص۲۰۰
۴.وسائل الشیعه، ج۲ص۶۶۲
۵.رساله هاى توضیح المسائل
۶.بحار الانوار، ج۶ص١۶٢، .
٧.همان.ج٧۴ص٢٧
٨.فروع کافی کتاب الجنائز، طبع حیدری ج٣ص١٢٧و١٢٨
