“چه بسیار گروه اندک که به اذن خدا بر گروه انبوه غلبه کرده است”(کم من فئه قلیله غلبت فئهً کثیرهً باذن الله١)؛فئه،به معناى بخشى از مردم،دسته و قطعه اى از جماعت و گروهى کوچک از مردم است.کلمه «فئه» در قرآن کریم جمعا ۱۰ بار، و به دو صورت مفرد (فئه) و مثنی (فِئَتان و فِئَتَیْنِ)به کار رفته است٢.یکى از آن موارد:”براى او غیر از خداوند،فئه اى(گروهى)نبود که یاری اش کنند و نه خود توان یارى جستن داشت(وَ لَمْ تَکُنْ لَهُ فِئَهٌ یَنْصُرُونَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ ما کانَ مُنْتَصِراً٣).در این آیه هر دو واژه فئه و زحف به کار رفته است:”ای کسانی که ایمان آوردهاید! هنگامی که با انبوه کافران (زحف)در میدان نبرد رو به رو شوید، به آنها پشت نکنید (و فرار ننمایید) و هر کس در آن هنگام به آنها پشت کند- مگر آنکه هدفش کناره گیری و عقب نشینى از میدان برای حمله مجدد، و یا به قصد پیوستن به فئه و گروهی (از مجاهدان) بوده باشد- (چنین کسی) به غضب خدا گرفتار خواهد شد و جایگاه او جهنم است و چه بد جایگاهی است ۴”…
در روایات نیز فئه به همین معنا به کار رفته است:پیامبر اکرم(ص) در پیشگوئى غیبى به عمار یاسر فرمود: “فئه باغیه یعنى گروه ستمگر و متجاوز که علیه امام زمان شان قیام کرده باشند، تو را خواهند کشت۵”. نیز امیرمومنان(ع) در مقام بیان فضایل خویش و علمش به حوادثى که در آینده به وقوع مى پیوندد،مى فرماید:”سوگند به آن که جانم به دست او است ممکن نیست از آنچه که بین امروز تا قیامت روى مى دهد، ویا در باره گروهى (فئه اى)که صد نفر را هدایت و صد نفر را گمراه کنند از من بپرسید جز آن که از دعوت کننده و رهبر و آن کسى که زمام این گروه را به دست دارد… به شما خبر خواهم داد۶” مى دهم.همچنین فرمود:”جهاد بر دو قسم است: جهاد با کفار، تا اسلام آورند، وجهاد با سرکشان وخارجیان که علیه امام وقت،طغیان کرده اندبه این منظور که به دین اسلام بازگردند٧”.در همه این موارد،فئه به گروه و دسته اى از مردم،اطلاق شده است…
“زحف”، هم چنانکه در همان آیه آمد به معناى روبروشدن و درگیر شدن با دشمن است:”اى کسانى که ایمان آورده اید،چون با انبوه کافران روبرو شدید،پشت به آنها نکنید و هزیمت منمائید…”(یـاایها الذین ءامنوا اذا لقیتم الذین کفروا زحفـاً فلا تولوهم الادبار).در اسلام فراراز زحف و روبرو شدن و درگیرشدن با دشمن ،نکوهش شده و حرمت آن چون گناهان کبیره محسوب گشتهاست.استثنای آن هم عقب نشینى تاکتیکى براى ملحق شدن به فئه پشتیبان براى حمله مجدد است.در جنگ ها همیشه این شیوه مدّنظر فرماندهان بوده است که در موقعیت هائى از آن استفاده مى کرده اند و آن بدین نحو بوده که جنگجویان به عنوان یک تاکتیک جنگی از برابر دشمن مى گریزند و او را به دنبال خود مى کشانند و ناگهان ضربه غافلگیرانهای بر پیکر او وارد مى سازند یا به صورت جنگ و گریز دشمن را خسته کنند و نهایتاً بر او پیروز مى شوند…
بهانه کمى تعداد(فئه قلیله)نباید مومنان را از درگیرى با متجاوزان باز دارد که خداوند فرموده چه بسیار گروه هاى کوچک که بر گروه های بزرگ به اذن الاهى پیروز شده اند.فرار از میدان،صحیح نیست.امیرمومنان(ع)فرمود:ترس و وحشت از جهاد با کسانی که مستحق جهادند و از کسانی که در راه گمراهی همدیگر را یاری میکنند، موجب گمراهی در دین و از دست دادن دنیا با ذلت و خواری است و همچنین فرار از «زحف» هنگام نبرد موجب آتش جهنم است٨”.امام رضا(ع)نیز فرمود:”خداوند به این دلیل فرار از جهاد را تحریم کرده که موجب سستی در دین و تحقیر برنامه پیامبران و امامان و پیشوایان عادل میگردد و نیز سبب میشود که آنها نتوانند بر دشمنان اسلام پیروز شوند و دشمن را به خاطر مخالفت با دعوت به توحید پروردگار و اجرای عدالت و ترک ستمگری و از میان بردن فساد کیفر دهند٩”…
———————
١.بقره/٢۴٩.
٢.انفال/۴٨ و آل عمران/١٣ونساء/٨٨.
٣.کهف/۴٣.
۴.انفال/١۵-١۶.
۵.بحارالانوار،ج٢٢،ص٣۵۴.
۶.نهج البلاغه/خطبه٩٣.
٧.بحارالانوار،ج١٠٠،ص٩
.٨.کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۳۸.
٩.صدوق، محمد بن علی، علل الشرایع، ج۲، ص۴۸۱، باب ۲۳۳.
