یک هفته پیش از درگذشت علی بن محمد سَمُری در سال٣٢٩ق- آخرین وکیل امام در دوران غیبت صغرى-، حضرت مهدى(ع)در توقیعی خطاب به او از وفات او و آغاز غیبتی طولانی خبر داد و به او امر کرد که جانشینی برای خود انتخاب نکند زیرا دوران غیبت بزرگ آغاز شده و دیگر وکیلی خاص وجود نخواهد داشت و ادعای مشاهده حضرت همچون مشاهده ای که وکیلان با آن حضرت داشته اند،تا پیش از ظهور سفیانى و صیحه، دروغ زنى و افتراست١. همچنین در همین نامه آمده است که این غیبت هنگامی پایان مییابد که بیعدالتی جهان را فراگرفته باشد.امام در این دوران که ایام غیبت طولانى او خواهد بود وظایف امامت خود را انجام می دهد و همچون خورشید پشت ابر، نعمت وجودش، برای زمینیان منشأ حیات و زندگى است. وظایف امام فقط به بیان آموزه های دینی و هدایت ظاهری مردم محدود نمی شود که اگر دیده نشود دیگر، وجودش مفید فایده نباشد بلکه دیگر وظیفه امام، ولایت و رهبری باطنی و معنوی مردم است که از راه های گوناگون آن را به انجام مى رساند.او گرچه از چشم مردم پنهان باشد، از راه باطن بر جان و روح مردم اِشراف دارد و هدایتگری می نماید.
این غیبت که از قرن چهارم آغاز شد، همچنان ادامه داشته و امام مهدی(عج) در این دوران، ارتباط ظاهری با شیعیان ندارد و شخص خاصی را نیز به عنوان نماینده خود تعیین نکرده است. به گزارش شیخ صدوق، بر اساس نامهای که امام به اسحاق بن یعقوب داده اند، شیعیان باید در این دوران در مسائل نوپدید به عالمان و راویان حدیث مراجعه کنند و مردم را با توجه به فرمایشات امامان -که میراث علمى آنان است- راهنمایی و هدایت نمایند٢؛به تصریح امام، «آنان (راویان) حجت من بر شمایند و من حجت خدا بر ایشانم»٣. لذا رسالت سنگینى در دوران غیبت کبرى به عهده دارند و باید از حریم دین و آئین مرزبانى کنند که اگر چنین نکنند، گمراهان،مجال اضلال مى یابند و شیعیان را از دین خارج مى نمایند.آنان مرزبانان برج و باروهای اعتقادات مردم اند و بسیار فضیلت دارند اگر این ماموریت را به خوبى به انجام رسانند۴.گفته میشود اگر غیبت کبرىٰ بدون مقدمه آغاز می شد، امکان اثبات وجود حجت خدا بر بندگانش از بین می رفت به همین دلیل دوران هفتادساله غیبت صغرىٰ برای آماده ساختن شیعیان جهت ورود به غیبت کبرىٰ بوده است…
دوران غیبت کبرىٰ، دوران آزمون های دشوار و فتنه های گوناگون است ؛دوران جولان ظالمان و ستمگران است؛ بر معتقدان به امامت امام مهدی (ع)، بسیار سخت خواهد گذشت و به سبب طولانی شدن دوران غیبت کبرىٰ ،افراد زیادى در امامت آن حضرت دچار تردید خواهند شد. شیخ صدوق در روایتی از امام صادق (ع) نقل میکند که غیبت امام دوازدهم (ع) آزمایشی برای شیعیان است، تا آنجا که گفته میشود از دنیا رفته یا نابود شده است و یا اینکه (دانسته نیست) در کدام مکان به سر می برد در حالی که چشم های مومنین برای او اشکبار است۵.اما آنان که از این آزمون ها سربلند بیرون آیند و منتظر واقعى امام باشند به کسانى تشبیه شده اند که در کنار پیامبر(ص) در جنگ ها ، مجاهده کرده باشند.امام حسین (ع) فرمود: “حضرت مهدی دارای غیبتی است که گروهی در آن مرتد می شوند و گروهی ثابت قدم می مانند و اظهار خشنودی میکنند.افراد مرتد به آنها می گویند این وعده کی خواهد بود اگر شما راستگو هستید؟ ولی کسی که در زمان غیبت در مقابل اذیت و آزار و تکذیب آنها صبور باشد ، مجاهدی است که با شمشیر در کنار رسول خدا (ص) جهاد کرده است”۶…
بنابر این در عصر غیبت امام،انتظار فرج یک وظیفه راهبردى است و برترین عبادات شمرده شده و پاداش های متعددی برای آن بیان شده است٧.این است پاره اى از سخنان معصومین در موضوع انتظار فرج امام مهدى علیه السلام در دوران غیبت :امام زین العابدین (ع): انتظار فرج از جمله بزرگترین اعمال انسان است٨.امام صادق (ع): اگر کسی که منتظر حضرت (مهدی) از دنیا برود و حضرت بعد از او قیام کند اجر او همانند اجر کسی است که زمان او را درک کرده ، پس بکوشید و منتظر باشید ، گوارا باد بر شما ای یاران مورد لطف خدا.امیرالمومنین علی(ع): کسی که مطیع فرمان ما باشد در حظیره القدس با ما خواهد بود ، و کسی که منتظر امر ما باشد همانند کسی است که در راه خدا به خونش در غلتیده باشد١٠. امام صادق(ع): کسی که مایل است جزو یاران حضرت مهدی (عج) قرار گیرد ، باید منتظر باشد و اعمال و رفتارش با تقوی و اخلاق نیکو توءم گردد١١…
——————-
١.کمال الدین۵١۶/٢؛احتجاج۵۵۵/٢،کشف الغمه۵٣٠/٢. ٢. کمال الدین۴۵٨/٢؛ وسائل الشیعه١۴٠/٢٧ و احتجاج طبرسى. ٣. همان. ۴.بحارالانوار٣/٢-۶ و ٢٢۴/٧ و٢۴۶. ۵. کمال الدین٣۴٧/٢. ۶.بحارالانوار١٣٣/۵١. ٧.خزاز رازی، کفایه الاثر/ ۲۸۰ـ۲۸۱؛کمال الدین٢ /۶۴۴ـ۶۴۷. ٨. یوم الخلاص فی ظل القائم المهدی/٢٣٢. ٩.غیبت نعمانی/٢٠٠. ١٠. بحارالانوار١٢٣/۵٢. ١١. بحارالانوار١۴٠/۵٢.
