عبادت،پیوند خالق و مخلوق است؛ پیوند مخلوقى که سراسر فقر و نیاز است به خالقى که سراسر غنا و بى نیازى است.هم عقل مى گوید تشنه باید کنار چشمه رود و هم شرع مى گوید نیازمندان باید تکبر نکنند و به سوى بى نیاز روند تا از فقر بیرون آیند و در پیوند با با آن غنای مطلق به کمال رسند:”آنها که (در مقام قرب) نزد پروردگار تو هستند، هیچگاه از عبادتش تکبر نمی ورزند و او را تسبیح می گویند و برایش سجده می گزارند”(ان الذین عند ربک لایستکبرون عن عبادته و یسبحونه و له یسجدون)١.اصولاً هدف از خلقت نیز همین به کمال رساندن وجودهاى نیازمند است به غنای بى نهایت و ارتقا به درجات کمالات و معرفت که فرمود:”من جن و انس را نیافریدم جز برای آنکه مرا عبادت نمایند(و ما خلقت الجنّ و الانس الاّ لیعبدون٢).انسان عارف،دریافته است که فقیر است،فقیر اگر تکبر کند،چیزى به دست نمى آورد؛فقیر چه چیز دارد تا به آن بنازد؟! باید راه تواضع و عبودیت پیش گیرد تا خداوند بى نیازش کند…
“عبد” کسى است که سر تا پا تعلق به مولا و صاحب خود دارد و خواست و اراده اش تابع خواست و اراده ی اوست و در اطاعت او کوتاهى نمى کند و خود را مالک چیزى نمى داند بخصوص مولایی چون خدا که وجودش هم از اوست.باید جز به خواست او در راه دیگر ،گام ننهد و به دستورات او عمل کند: “ای کسانی که ایمان آورده اید، رکوع و سجود بجا آورید و پروردگارتان را عبادت کنید و کار نیک انجام دهید تا رستگار شوید”.(یا ایها الّذین امنوا ارکعوا و اسجدوا و اعبدوا ربّکم و افعلوا الخیر لعلّکم تفلحون)٣.تشریع دین و ارسال پیامبران هم براى نشان دادن همین راه پیوند با خدا و راه زندگى خوب و سعادتمندانه است:”به آنها دستوری داده نشده بود جز اینکه خدا را پرستش کنند با کمال اخلاص پرستش کنند و از شرک به توحید بازگردند؛ نماز را برپا دارند و زکات را ادا کنند؛ و همین است آئین مستقیم و صحیح و پایدار!”(و ما امروا الاّ لیعبدوا الله مخلصین له الدّین حنفاء و یقیموا الصَّلوه و یؤتوا الزّکوه و ذلک دین القیمَّهِ)۴.دین و آئین قیّم و پایدار،تفسیر همین عبودیت و پیوند با خالق و دستورات اوست…
توحید عبادی، یعنی اعتقاد به اینکه جز الله کسی سزاوار پرستش نیست و پرستش تنها مختص خداوند است.دعوت به پرستش خدای یگانه، بر اساس قرآن کریم، برنامه اصلی تمام فرستادگان الهی بوده است:و (هرگز) معبود دیگرى را با «اللّه» مخوان که معبودى جز او نیست؛ همه چیز جز وجه او نابود است، حُکم (و حاکمیّت، تنها) از آن اوست، و همه به سوى او بازگردانده مىشوید”(ولاتَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ کُلُّ شَیْءٍ هالِکٌ إِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُکْمُ وَ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ)۵. نباید مردم به عبادت طاغوت ها(طغیان گران) بپردازند:”کسانی که از عبادت طاغوت اجتناب کردند و به سوی خداوند بازگشتند بشارت از آن آنها است”(والّذین اجتنبوا الطّاغوت ان یعبدوها و انابوا الی الله لهم البشری)۶. باید دانست عبادت طاغوت، تنها به معنی رکوع و سجود براى آنها نیست، بلکه هر گونه اطاعت را نیز شامل می شود.امام صادق (ع) در تفسیر همین آیه فرمود:هرکس ،جباّرى را اطاعت کند،او را عبادت کرده است(من أَطاع جبّاراً فقد عبده)٧…
پیامبر(ص) در پاسخ کسانى که ایشان را به مماشات در برابر پرستش بت ها به عنوان شفیع دعوت مى کردند، فرمود: “بگو: اى نادانان! آیا مرا فرمان مىدهید که جز خدا بپرستم؟! و قطعاً به تو و به کسانى که (از پیامبران) پیش از تو بودهاند وحى شده است که: اگر شرک بورزى، بدون شک عمل تو تباه مىشود و قطعاً از زیانکاران خواهى شد”(قل أَ فَغَیْرَ اللَّهِ تَأْمُرُونِّی أَعْبُدُ أَیُّهَا الْجاهِلُونَ وَ لَقَدْ أُوحِیَ إِلَیْکَ وَ إِلَى الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکَ لَئِنْ أَشْرَکْتَ لَیَحْبَطَنَّ عَمَلُکَ وَ لَتَکُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِینَ)٨. همچنین خطاب به مشرکان، از آنها پرسید وقتی شما از مخلوقات الهی مجسمه میسازید و آنها را پرستش و سجده میکنید، یا نماز به جای میآورید و صورت هاتان را بر خاک میگذارید، چه چیزی برای پروردگار عالمیان باقی گذاشتهاید؟! زیرا از حقوق کسی که تعظیم و عبادت میشود، این است که با بندگانش یکسان قرار داده نشود٩. اما عبادت خدا نیز درجات دارد.امیر مومنان فرمود:”گروهی خداوند را به امید بهشت عبادت کردند که آن عبادت بازرگانان است و گروهی خداوند را از ترس جهنم عبادت کردند که آن عبادت بردگان است و گروهی خداوند را عبادت کردند از روی شکر و سپاس که آن عبادت آزادگان است”١٠…
——————-
١.اعراف/٢٠۶
٢. ذاریات/۵۶.
٣.حج/٧٧.
۴.بیّنه/۴.
۵.قصص/٨٨.
۶.زمر/١٧.
٧.مجمع البیان،ج٧،ص٧٧٠.
٨.زمر/۶۴ و۶۵.
٩.وسائل الشیعه،ج۴،ص٩٨۵.
١٠.نهج البلاغه،حکمت٢٣٧.
