امیر:هرگاه به شفاعت فکر کرده ام،امیدوارتر شده ام آیا شما هم همینطور هستید؟ سروش: آرى، شفاعت هم موجب امیدوارى است و هم موجب تحکیم رابطه انسان با اولیاى الاهى.شفاعت در آخرت یک امر مسلم قرآنى و روائى است بدین معنا که در قیامت عده اى از کسانیکه گناهانى مرتکب شده اند اما پیوند ایمانى خود را با خدا و اولیاى او قطع ننموده اند با وساطت اولیاى الاهى،بخشیده و به اصطلاح شفاعت مى شوند و قبل از ورود به آتش و یا بعد از آن نجات مییابند.این شفاعت هم در اختیار خداست و اگر دیگران هم شفاعت کنند به اذن و اجازه الاهى است:” بگو تمام شفاعت از آن خداست (زیرا) حاکمیت آسمانها در زمین از آن اوست١”؛”هیچ شفاعتی نزد او جزء به کسانی که اذن داده، سودی ندارد٢”؛”و آنها جز برای کسانی که خدا راضی (به شفاعت او) است، شفاعت نمیکنند٣”. بنابراین،موضوع شفاعت در قیامت قطعى است و در اختیار خداست که یا مستقیم یا از طریق اولیائش در مورد بعضى افراد انجام شود…
امیر: شفیعان چه کسانى هستند؟سروش: در رأس شفیعان،پیامبر اکرم(ص)قرار دارند که مقام شفاعت به ایشان داده شده است:”پروردگارت تو را به مقام پسندیده اى برانگیزد”(عَسَى أَن یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقَامًا مَّحْمُودًا۴)که مفسران، مقام محمود را مقام شفاعت گفته اند۵.انبیاء، علماء و شهداء نیز سه گروهى هستند که به فرموده حضرت علی علیه السلام داراى مقام شفاعت هستند و از خدای متعال طلب شفاعت میکنند و شفاعت شان پذیرفته میشود۶. فرشتگان نیز مقام شفاعت دارند که به اذن و رضایت الاهى، شفاعت مى نمایند٧.این شفیعان، واسطه رحمت و مغفرت خدا بین او و بنده گنهکارش مى شوند تا وی را از عذاب و وبال گناهش نجات دهند.البته باید توجه داشت کسى که مورد شفاعت واقع مى شود اگرچه گناهکار و دارای لغزش هایی باشد اما باید از جهت ایمان و عقیدهاش مورد رضایت و خشنودی خدای متعال باشد٨ و عهد و پیمان خود را با خدا نبریده باشد٩…
امیر: منکران شفاعت کیانند؟ سروش: در میان مسلمین،تنها وهابیان هستند که با شفاعت مشکل دارند و خود آنها نیز دچار تناقض شدید هستند.شفاعت یک موضوع قرآنى است و روایات فریقین نیز در اثبات شفاعت در حد تواتر است و تردیدى در آن نیست.حتى در پیشانى محراب مسجدالنبى(ص)در مدینه،این روایت با خط خوش نوشته شده که”شفاعتی لامتى من أهل الکبائر”( شفاعت من برای گناهکاران امتم خواهد بود که مرتکب گناهان کبیره شده باشند)١٠. شفاعت،هرگز معارضه اى با توحید ندارد زیرا شافعین جز به اذن و رضایت خدا قادر به شفاعت نیستند. ضمن آنکه هر کسى را هم شفاعت نمى کنند بلکه کسانى را مشمول شفاعت قرار مى دهند که به عهد الاهى وفادار بوده و تنها بر اثر غلبه هـوىٰ،دچار گناهانى شده اند.شفاعت موجب تجرّى بر گناه هم نیست زیرا شفاعت خواه در این بیم و امید است کار را به جائى نرساند که دل شفیع را چنان به درد آورد که از شفاعت او منصرف شود…
سروش در پایان گفت:از جمله شفیعان روز محشر،اهل بیت پیامبر بویژه حضرت فاطمه(س) هستند. جابر بن عبدالله از پیامبر نقل مى کند که فرمود:هنگامی که روز قیامت فرا می رسد، دخترم فاطمه سوار بر ناقه ای از ناقه های بهشتی ( با تشریفات ویژه اى همراه با هزاران فرشته )وارد عرصه محشر می شود که مهار آن ناقه در دست جبریل است که با صدای بلند ندا می کند: “نظرها به پایین افکنید این فاطمه(س) دختر محمد(ص) است که عبور می کند.” در آن هنگام حتی انبیا و صدیقین و شهدا، همگی از ادب دیده فرو می گیرند تا این که فاطمه عبور می کند و در مقابل عرش پروردگارش قرار می گیرد، آن گاه از جانب خداوند عزوجل ندا می شود ای محبوبه ی من، ای دختر حبیب من، بخواه از من، آن چه می خواهی تا عطایت کنم، شفاعت کن هر که را مایلی تا قبول کنم. در جواب حضرت می فرماید: ای خدای من، ای مولای من، دریاب ذریه ی مرا، شیعیان مرا، پیروان مرا، دوستان مرا، دوستان ذریه ی مرا( و آنها را مورد عفو قرار ده)، بار دیگر از جانب حق خطاب می رسد، کجا هستند ذریه ی فاطمه و پیروان او، کجایند دوستدارانش و دوستداران ذریه ی او؟ در آن هنگام جماعتی به پیش می آیند و فرشتگان رحمت آنان را از هرسوی در میان می گیرند و فاطمه(س) در حالی که پیشگام آنهاست؛ همگی را همراه خود به بهشت وارد می کند…
———
١.سوره زمر،آیه ۴۴
٢.سوره سبأ،آیه ٢٣
٣.سوره انبیاء،آیه ٢٨
۴.سوره إسراء،آیه ٧٩
۵.نورالثقلین ج ٣ص٢٠٨،مجمع البیان ج۶ص۶٧١
۶. المیزان، ج 15، ص 411
٧.سوره نجم،آیه ٢۶
٨.سوره انبیاء،آیه ٢٨
٩.سوره مریم،آیه ٨٧
١٠.مسند احمدج٣ص٢٣٠؛مسند ابوداوود رقم ۴٧٣٩؛مسند ترمذى رقم٢۴٣٧؛مستدرک حاکم ج١ص٩
١١.بحارالانوار، ج ۴٣ ص٢١٩و٢٢٠؛امالى صدوق،ص٢۵
