“وهرگاه قرآن خوانده شود، گوش فرا دهید و ساکت باشید، باشد که مورد رحمت قرار گیرید”(و اذا قرئ القرآن فاستمعوا له و أنصتوا لعلکم ترحمون١).سکوت، مقدمه شنیدن و تفکر کردن و راه یافتن است.گاهى سکوت یک آیه و نشانه حق مى شود آن چنان که وقتى زکریا،نشانه اى براى مژده فرزنددار شدنش خواست،خداوند سکوت را نشانه قرار داد:”نشانه تو آن است که سه روز سکوت کنى و با مردم سخن نگوئى مگر با اشاره و رمز”٢..سکوت و حفظ زبان ،درمان بسیاری از بیماری ها وگناهان ناشی از زبان است.امیر مومنان (ع)فرمود:”زبان، درنده اى است که اگر رها شود، گاز مى گیرد”٣؛امام حسین(ع)فرمود:”زبان آدمیزاد، هر روز به اعضاى او نزدیک مى شود و مى گوید: چگونه اید؟ آنها مى گویند: اگر تو ما را به خودمان واگذارى، خوب هستیم! و مى گویند: از خدا بترس و کارى به ما نداشته باش؛ و او را سوگند مى دهند و مى گویند: ما فقط به واسطه تو پاداش مى یابیم و به واسطه تو، مجازات مى شویم”۴؛امام باقر(ع)هم فرمود:”به راستى که این زبان کلید همه خوبی ها و بدی هاست پس سزاوار است که مؤمن بر زبان خود مُهر و قفل زند، همان گونه که بر (کیسه) طلا و نقره خود مُهرو قفل مى زند!”۵…
منظور از اهمیت سکوت، دورى از پرگوئى و گفتارهاى اضافى(فضول الکلام) و سخنان لغو و بیهوده و مصون ماندن از انواع گناهان که توسط زبان انجام مى شود و نیز حفظ شخصیت و ابهت و وقار، و عدم نیاز به عذر خواهى هاى مکرر و مانند آن است و البته به این معنى نیست که سخن گفتن همه جا نکوهیده و مذموم باشد و انسان از همه چیز لب فرو بندد، چرا که این خود آفت بزرگ دیگرى است زیرا بسیارى ازثواب ها همچون نماز و قرائت قرآن و تعلیم دانش و امر به معروف و نهى از منکر و خواندن و گفتن اذکار و ارشاد جاهل و تنبیه غافل و هدایت و راهنمایى به سوى حق و عدالت، و بسیارى از شؤون تعلیم و تربیت و…به وسیله زبان انجام مى شود و در این مواضع،سکوت جایز نیست. آنچه مایه بدبختى انسان و بازداشتن او از تهذیب نفس و سیر و سلوک الى الله است، سخنان اضافى و باطل و گناه است لذا باید از هرگونه افراط و تفریط در این موضوع،پرهیز نمود…
کسى از امام سجاد(ع)پرسید: سخن گفتن برتر است یا سکوت؟ امام در جواب فرمود: “هرکدام از این دو آفاتى دارد، هرگاه هر دو از آفت در امان باشد، سخن گفتن از سکوت افضل است، عرض شد اى پسر رسولخدا چگونه است این مطلب؟ فرمود: این به خاطر آن است که خداوند متعال، پیامبران و اوصیاى آنها را به سکوت مبعوث و مامور نکرد، بلکه آنها را به سخن گفتن مبعوث کرد،هرگز بهشت با سکوت به دست نمىآید، و ولایت الهى با سکوت حاصل نمىشود، و از آتش دوزخ با سکوت رهایى حاصل نمىشود، همه اینها به وسیله کلام و سخن به دست مىآید، من هرگز ماه را با خورشید یکسان نمىکنم، حتى هنگامى که مىخواهى فضیلت سکوت را بگویى با کلام آن را بیان مىکنى و هرگز فضیلت کلام را با سکوت شرح نمى دهى!”۶. کسى که زبانش سرکشى کند و رام نشود باید به عاقبت و سرانجام این سرکشى زبان و مضرات دنیوى و اخروى آن بیندیشد و سکوت پیشه کند…
اکنون به احادیثی در موضوع سکوت توجه مى کنیم:پیامبر(ص):”خود را ملزم به سکوت طولانی کن، چرا که این کار موجب طرد شیطان بوده و در کار دین، یاور توست”٧؛ و نیز فرمود: “هر کس به خدا و روز قیامت ایمان دارد، باید سخن خیر بگوید یا سکوت نماید”٨. و نیز فرمود:”پروردگارم هفت چیز را به من سفارش فرمود: اخلاص در نهان و آشکار، گذشت از کسى که به من ظلم نموده، بخشش به کسى که مرا محروم کرده، رابطه با کسى که با من قطع رابطه کرده، و این که سکوتم همراه با تفکّر و نگاهم براى عبرت باشد”٩. امام سجاد(ع):”مؤمن سکوت می کند تا سالم ماند و سخن می گوید تا سود برد”١٠. امام صادق(ع):” عالم باشى یا جاهل، خاموشى را برگزین تا بردبار به شمار آیى، زیرا خاموشى نزد دانایان زینت و در پیش نادانان پوشش است”١١.امام کاظم(ع):”کم گویی، حکمت بزرگی است بر شما باد به خموشی که موجب آسایش نیکو و سبک باری و سبب تخفیف گناه است”١٢.امیر مومنان(ع):”سکوت مؤمن، تفکر و سکوت منافق، غفلت است”١٣؛ و نیز فرمود:”برترین عبادت صبر و سکوت و انتظار فرج است”(افضل العباده الصبر و الصمت و انتظار الفرج)١۴…
———————–
١.اعراف/٢٠۴.
٢.مریم/١٠.
٣.نهج البلاغه،حکمت۶٠.
۴.بحارالأنوار، ج٧١، ص٢٧٨، ح١۴.
۵.تحف العقول،ص٢٩٨.
۶.احتجاج،ج٢،ص٣١۵؛وسائل الشیعه،ج١٢،ص١٨٨.
٧.بحارالانوار، ج۶٨، ص٢٧٩ .
٨.نهج الفصاحه، ح٢٩١۵.
٩.کنزالفوائد،ص١٨۴.
١٠.کافى، ج٢، ص٢٣١.
١١.مستدرک الوسایل، ج٩، ص١٧.
١٢. بحاالانوار، ج٧٨،ص٣٢١.
١٣. تحف العقول، ص٢١٢.
١۴.بحارالانوار، ج٧۴،ص۴٢٠.
