چرا انسان هماره هم آغوش بلا و رنج و ناملایمات است؟ آیا نمى شد خداوند همه بلاها را از انسان دور مى ساخت تا زندگى شیرینى داشته باشد؟! حکمت و راز وقوع بلاها و مشکلات و مصائب از جانب خداوند برای مؤمنین چیست؟ به این پرسش،پاسخ ها گفته اند که بعضى از آنها را مرور مى کنیم: برخی بلاها و مصائب را خداوند نفرستاده بلکه آثار و نتیجه اعمال خود انسان هاست؛و چون خداوند نمى خواهد که جلوى اختیار انسانها را بگیرد لذا انسان هائى با سوء استفاده از اختیار خود،برای همنوعان خویش ایجاد بلا و مصیبت مى کنند؛یعنى کسى را به ناحق شکنجه مى کنند یا منطقه اى را بمباران و هزاران نفر را کشته و مجروح مى نمایند یا حقوق اجتماعى و مادى عده اى را سلب مى کنند؛یا هوا و محیط زیست را آلوده مى نمایند؛ و یا برای فروش تسلیحات شان،در منطقه اى جنگ راه انداخته و مردم و شهرها را نابود مى کنند یا هزاران بلاى دیگر که ساخته دست انسان است نه خدا. اگر خدا بخواهد مانع وقوع این بلاها شود، باید اختیار را از انسان بگیرد و این نقض غرض خلقت انسان است…
نوع دیگرى از بلاها و ابتلائات مثل بیمارى و گرفتارى و ناملایمات را خدا برای مومنان مى فرستد و حکمتش آزمون است تا قدر و اندازه و جایگاه آنها را مشخص نماید:”یقیناً همه شما را با انواعى از ترس، گرسنگی، و کاهش در مال ها و جانها و میوه ها، آزمایش میکنیم و بشارت ده به استقامت کنندگان!”١.این آزمون برای پیشینیان هم بوده است:” همانا کسانی که قبل از آنها بودند را نیز آزمون کردیم، تا راستگویان از دروغگویان مشخص شوند”٢.در چنین موقعیتى مومنان باید صبر پیشه کنند و استقامت ورزند:”بشارت ده به استقامت کنندگان، کسانی که هرگاه مصیبتی به آن ها رسد می گویند: ما از خدائیم و به سوی او باز می گردیم، این ها همان ها هستند که الطاف و رحمت خدا شامل حالشان شده و آن ها هدایت یافتگانند”٣؛ و نیز: “صابران اجر و پاداش خود را بی حساب دریافت میدارند”۴. نوع دیگرى از بلاها برای پاک شدن از گناهان است. امیرمومنان فرمود:”اگر بندهای از شیعیان، گناهی که ما او را از آن نهی کردهایم مرتکب شود، قبل از اینکه از دنیا برود به یک گرفتاری مبتلا میشود که گناهانش بوسیله آن گرفتاری پاک گردد؛ یا در مال و یا در فرزند و یا در خودش تا هنگامی که خداوند را ملاقات کند، برایش گناهی نباشد…”۵.
یکى دیگر از اسرار و حکمت های بلاها، حفظ و تقویت ایمان است زیرا حالات انسان ها متفاوت است و حفظ ایمان بعضى با بلا و بعضى با ثروت است.در حدیثى از پیامبر،جبرئیل از قول خداوند مى گوید: در بین بندگان مؤمنم، کسی هست که به جز فقر و تهیدستی ، چیز دیگری ایمانش را اصلاح نمی کند که اگر ثروتمندش نمایم، همین ثروت موجب فساد و تباهی ایمانش می شود. و در بین بندگان مؤمنم، کسی هست که جز با ثروت، ایمانش اصلاح نمی شود و اگر تهیدستش نمایم، فقر و تهیدستی باعث فساد و تباهی ایمانش می گردد. و در میان بندگان مؤمنم، کسی هست که جز با مریضی، ایمانش اصلاح نمی گردد و اگر جسمش را سالم کنم همین سلامتی، ایمانش را از بین می برد و در بین بندگان مؤمنم، کسی هست که جز با سلامتی و صحت، ایمانش اصلاح نمی شود که اگر مریضش کنم، همین مریضی، ایمانش را تباه می کند. من بواسطه علمی که به درون و قلوب بندگانم دارم (امور) آنها را تدبیر می کنم. بدرستی که من ( به امور بندگانم) دانا و آگاهم”۶. بعضى از بلاها نیز برای بالا بردن اجر مومنان است.امام صادق(ع)فرمود:اگر مؤمن میدانست که در برابر مصائب چه پاداشی دارد، آرزو میکرد بدنش با قیچی قطعه قطعه شود!”٧؛ و نیز:”خداوند تبارک و تعالی، با گرفتاریها به مؤمن توجه میکند؛ یا تن او را بیمار میکند، یا او را در سوگ یکی از اهل (خانهاش) مینشاند و یا یکی از سختیها و رنجهای دنیا را بر او چیره میکند. تا او را بر آنها پاداش دهد”٨.
اما در هنگام ورود بلاها چه باید کرد؟ امیرمومنان فرمود:”اگر مردم به هنگام نزول عذاب ها، و گرفته شدن نعمت ها، با درستی نیّت و با قلب های پر از محبّت در پیشگاه خدا دعا و تضرع نمایند، خداوند آنچه از دست شان رفته را باز خواهد گرداند، و هرگونه فسادی را برای آنان اصلاح خواهد کرد”٩. و چه بسا با صبر و بردبارى بر این بلا،بلای بزرگ ترى را از آنان بر مى دارد:”هیچ مؤمنی نیست که به بلائی گرفتار است و بلای بزرگ تر و گرفتاری شدیدتری هم به دنبال او در انتظار است. اگر در همان بلا صبر و شکیبایی داشته باشد خداوند آن بلای بزرگ تر را برطرف می نماید و اگر صبر نکرده و بیتابی نماید بلای بزرگ تر که در انتظار او است فرا میرسد و مرتب گرفتاریها بیشتر میگردد تا وقتی که صبر نیکو و شکیبائی را انتخاب کند”١٠. بسیار تاکید شده است که با صدقه ، بلاها را از خود، دور گردانید:”صدقه بدهید و بیماران خود را با صدقه درمان کنید؛ زیرا صدقه، از پیشامدهای ناگوار و بیماریها جلوگیری میکند و بر عمر و حسنات شما میافزاید”١١…
——————-
١. بقره/١۵۵. ٢.عنکبوت/٣. ٣.بقره/١۵۶. ۴.زمر/١٠. ۵.مستدرک الوسائل۵٣/٢. ۶.صدوق،التوحید/۴٠٠. ٧.مستدرک الوسائل، ۴٣۴/٢. ٨. بحارالانوار٢٣۶/۶۴. ٩.وسائل الشیعه١٨۴/۵؛ بحارالانوار۵٧/۶. ١٠.وسائل الشیعه۴٢٢/٢. ١١.کنز العمال٣٧١/۶.
