چیست راز سحرگهان که همه همراهانش را قرین سعادت ساخته است؟ آخرین ساعات شبانگاهى و لحظات سحرگاهى را چنان مقام و بهائى است که هیچ ساعتى در شبانه روز را چنان مقام و افتخارى نیست.خداى عزوجل تمام برکات خود را هنگام سحر بر بشریت ارزانی داشته و چنانکه امام باقر(ع)فرموده” از سحرگهان تا طلوع آفتاب، درهای آسمان باز و رزق ها در این ساعت تقسیم می گردد و حاجت های بسیار بزرگ، در این ساعت روا می شود١. این ساعات است که مناجاتیان با خالق خویش نجوا کنند و دردمندان،شرح درد گویند و نیازمندان،عرض حاجت کنند و گنهکاران،شرمندگى پیش آرند و توبه کنند و عاشقان راز و نیاز نمایند و اهل بکاء، گریه کنند که لحظات جاودانى انس با محبوب است زیرا در آن هنگام چشم نامحرمان و لئیمان خواب است؛ نه کسى خبر مى شود و نه کسی دست خالى باز مى گردد. نزیبد برای هوشمندان از دست دادن این فرصت های گرانبها و غفلت از این گنج پُربها و چشم بستن بر این مناظر نغز و زیبا و حاضر نبودن براین سفره و مائده الاهى و غذاهای گوارا…
شب را به سه قسمت تقسیم میکنند، به آخرین ثلث شب”سحر”میگویند. سحر، ضیافت خانه مخصوص خداست! گفته اند در آخرین ثلث شب یعنى سحر، دعا مستجاب میشود زیرا در آن وقت معصیت کنندگان همه درخوابند و فضا سالم است. آری، گناهان فضا را آلوده میکنند! سحر را وقت غنائم نیز نامیدهاند چرا که در همان اوقات ، خداوند متعال روزی معنوی و مادی را در بین بندگانش تقسیم میکند. به محض آنکه نیمه شب شد میتوان نماز شب را به جا آورد اما این عمل را تا سحر به تعویق بیندازید، چرا که اسراری در لحظات سحر وجود دارد.در روایات آمده است که دیر نخوابید ؛ زود بخوابید تا وقت سحر را از دست ندهید.به خود تلقین کنید تا به کى چون سرگشتگان مانى و در وقت تقسیم غنیمت ها به خواب میروی. مرو بخواب که حافظ به بارگاه قبول/ ز ورد نیم شب و درس صبحگاه رسید! و نیز:هر گنج سعادت که خدا داد به حافظ/ از یُمن دعای شب و ورد سحری بود! و نیز:حافظا در کنج فقر و خلوت شبهای تار/تا بود وردت دعا و درس قرآن غم مخور؛ و نیز: مَخُسب در دل شب ها که فیض، قافلهای است/ که از کمینگه شب های تار میگذرد…
باید بدانیم بعضى برکات که به ما مى رسد از شب زنده داری و دعای سحر بزرگان و اولیاء الله و حجه الله است؛بیهوده نیست خداوند در چندین نوبت،پیامبرش را به کم خوابی در شب ها و نیز قیام در شب و تهجد و انجام نوافل و عبادت، دستور داده ٢و مومنان را نیز به همین عمل توصیه نموده است٣. ما بر سر سفرهای نشستهایم که آن را اهل شب براى ما گستراندهاند. خداوند متعال به خاطر اهل شب، بلا را دفع میکند و رحمتش را نازل مینماید.در روایات است که اگر زن و مردی در دل شب از ترس خدا قطرهای اشک بریزد،رحمت خدا تمام امت را فرا میگیرد: آنچه بر مائده فیض، برین نُه طَبَق است/ رزق جمعی است که در پرده شب بیدارند! بزرگان توصیه کرده اند اگر توانستی، سحر برخیزی و یک لیوان آب بخوری و دوباره بخوابی این کار را بکن و همین مقدار، از برکت سحر استفاده نما کنایه از اینکه هرگز فرصت سحر را از دست مده که وقت انعام کریم، سحرگهان است.اما مهم ترین کار در اسحار، استغفار و درخواست آمرزش گناهان است که خداوند آن را از صفات نیکان شمرده است:”الصَّابِرِینَ وَ الصَّادِقِینَ وَ الْقانِتِینَ وَ الْمُنْفِقِینَ وَ الْمُسْتَغْفِرِینَ بِالْأَسْحارِ”۴و نیز:”وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ یَسْتَغْفِرُونَ”۵و روایات برآن تاکید نموده اند۶.
کار دیگر قرائت قرآن و سجده هاى طولانى و خواندن اذکار است:”ای جامه به خود پیچیده، شب را جز اندکی بپاخیز، نیمی از شب را یا کمی از آن کم کن، یا بر نصف آن بیفزا، و قرآن را با دقت و تأمل بخوان”٧؛مومنان، “پیوسته در اوقات شب، آیات خدا را میخوانند، در حالی که سجده می کنند”٨؛ و “چون از خواب برمی خیزی پروردگارت را تسبیح و حمد گو”٩؛ “پاسی از شب و پس از سجدهها او (پروردگارت) را تسبیح گو”١٠؛ و نیز: “پاسی از شب را بر او سجده کن و مقداری طولانی از شب، او را تسبیح گو”(ومن اللیل فاسجد له و سبحه لیلا طویلا)١١.از توصیه های مهم بزرگان اساتید در باره هاى آخر شب و اسحار،بکاء و گریه است.گریه از مفاتیح گشودن درهاى اجابت است زیرا گریه نشان توبه حقیقی و نهایت تذلل و تضرع و مسکنت و علامت خشوع قلب است و وقتى بنده ، این چنین در بارگاه کریم حضور مى یابد،خدایش درها را باز مى کند و مستمند گنهکار را مى پذیرد و تکریم مى نماید…
————-
١. کافى۴٧/٢. ٢.مزمل/٢و۶؛اسراء/٧٩؛ ٣.سجده/١۶و١٧؛زمر/٩؛طه/١٣؛فرقان/۶٣و۶۴. ۴.آل عمران/١٧. ۵. ذاریات/١٨. ۶.وسائل الشیعه١٨١/٧. ٧.مزمل/١و٢. ٨.آل عمران/١١٣. ٩.طه/۴٨. ١٠. ق/۴٠. ١١.دهر/٢۶.
