“تا بر آنچه از دست شما رفته حسرت نخورید و به آنچه به شما رسیده شادمان مباشید”(لِکیلا تَأسَوا عَلی مَا فَاتَکُمْ ولا تَفرَحوا بِما ءاتکُم١)؛یعنى اگر مالک همه دنیا شوید،مغرور نگردید و آن را وسیله گناه نکنید و اگر همه چیزتان را از دست دادید،اندوهگین نباشید و حسرت نخورید.امیرمومنان(ع) در تعریف زهد،همین آیه را خواندند و فرمودند: کسی که بر گذشته از دست رفته خود تأسف نخورد و بر آنچه در آینده خود بدان رسد،خوشحال نشود، او زاهد است”٢؛و نیز فرمود: “زاهد در دنیا کسی است که در مقابل حرام شکیبایی خود را از دست ندهد و در برابر نعمت های حلال، از شکرگزاری غافل نشود”٣؛ بنابراین ، زهد ،مطابق این آیه،به معنای نداشتن مال و دارایی نیست؛ بلکه به معنای بیرغبتی نسبت به از دست دادن و به دست آوردن متاع دنیوی است.زهد در لغت به معانی «بیرغبت شدن، روی بازگردانیدن از چیزی، پارسایی و ترک دنیاست و در اصطلاح به معنای بیرغبتی و دل نبستن به ظاهر دنیا به خاطر بدست آوردن آخرت و خشنودی و رضوان خداوند میباشد۴…
بهره ورى از نعمتهای حلال دنیا به بهانه زهد،صحیح نیست.قرآن کریم میفرماید: “بگو: چه کسی زینتهای الهی را که برای بندگان خود آفریده و روزیهای پاکیزه را حرام کرده است؟”(قل من حرّم زینه الله التی اخرج لعباده و الطیّباتِ من الرزق۵)؛شخص زاهد سطحینگری به حضرت امام صادق (ع)که لباس زیبایی به تن داشت عرض کرد: پدرت علی علیهالسلام لباس ساده میپوشید، چرا شما لباس فاخر پوشیدهای؟ امام در پاسخ، این آیه را تلاوت کرد۶.خداوند متعال به پیامبر اکرم(ص)در داستان توطئه دوتن از همسران او به خاطر حسادت نسبت به زینب بنت جحش، که منجر به تصمیم بر ننوشیدن عسل در منزل او گشت، در قرآن فرمود:” ای پیامبر! چرا چیزی را که خدا بر تو حلال کرده به خاطر جلب رضایت همسرانت بر خود حرام میکنی؟!”٧ که با نزول این آیات،توطئه آنها فاش شد و ماجرا پایان یافت…
همچنین در پوشیدن لباس مرتب و پاکیزه و خوشبو بودن هنگام رفتن به مسجد مى فرماید: “زینت خود را به هنگام رفتن به مسجد با خود بردارید و بخورید و بیاشامید و اسراف نکنید، که خداوند مسرفان را دوست نمیدارد”٨. یعنى تحریم زینتها و پرهیز از غذاها و روزیهای پاک و حلال نشانه زهد و پارسایی و مایه قرب الهی نیست؛ و اگر نعمتهای مشروع و حلال، بد بودند، خداوند آنها را خلق نمیکرد؛ بلکه زهد به معنای پرهیز از حرامهای الهی، دل نبستن به دنیا، نداشتن حرص، قانع بودن، اسراف و زیادهروی نکردن، و استفاده صحیح از نعمتها میباشد.
ضمناً نباید فریب زرق و برق زندگى دنیوى کافران را خورد و دانست این نعمت و موقعیت آنها براى آزمون آنهاست: “هرگز چشم خود را به نعمتهای مادی که به گروه هایی از آنها دادهایم میفکن، که اینها شکوفه های زندگی دنیاست و برای آن است که آنها را با آن بیازمائیم و روزی پروردگارت بهتر و پایدارتر است”٩؛ و نیز هشدار به اینکه نعمت ها و زینت هاى دنیوى گذراست و آنچه نزد خداست ماندنى است١٠…
امام صادق(ع)فرمود:”همه خوبیها در خانهای قرار گرفته و کلیدش زهد و بیرغبتی به دنیا قرار داده شده است”١١ و فرمود:”زاهد،سربلندی آخرت را بر محبت دنیا و ذکر و یاد خدا و آخرت را بر غفلت میگزیند و پیکرش در دنیاست و دلش در آخرت١٢”؛ امیرمومنان هم فرمود:هرگاه خداوند خیر بندهای را بخواهد او را به دنیا بی رغبت کرده و به دین آگاه و به عیبهای دنیا، بصیر میسازد و به هر کسی این خصلت ها داده شود، خیر دنیا و آخرت به او داده شده است”١٣؛ لذا پارسایی در دنیا، پوشیدن لباسی خشن و خوردن غذائى ناملایم نیست بلکه زهد، کوتاه کردن آرزوهاست؛بلکه زهد، ترک لذت گرایی هاست اما ترک زندگی و اجتماع نیست١۴.جبریل،زاهد را اینگونه براى پیامبر توصیف نمود: “زاهد آنچه را که آفریدگارش دوست دارد، دوست میدارد و آنچه را آفریدگارش ناخوش دارد، ناخوش میدارد و از حلال دنیا میپرهیزد و به حرام آن توجه نمیکند؛ زیرا که حلال آن حساب دارد و حرامش کیفر و همچنانکه به خودش رحم می کند، به همه مسلمانان نیز رحم میکند و همانگونه که از مردار بسیار بدبو دوری میکند از کلام بیجا نیز میپرهیزد و همچنانکه از آتش دوری میکند که مبادا او را فراگیرد از ریزه های دنیا نیز کناره میگیرد و آرزویش کوتاه است و مرگ را در برابر چشم خود دارد”١۵…
——————–
١.حدید/٢٣.
٢.میزان الحکمه، ج ۵، ص ۵۵.
٣.بحارالانوار، ج۶٧،ص٣١٣.
۴.لغت نامه دهخدا،ج٨،ص١١۴٧٧.
۵.اعراف/٣٢.
۶.میزان الحکمه، ج ۵، ص ۱۳۴.
٧.تحریم/ ۱.
٨.اعراف/٣١و٣٢.
٩.طه/١٣١.
١٠.قصص/۶٠.
١١.کافى،ج٢،ص١٣٠.
١٢.بحارالانوار،ج۶٧،ص٣١۵.
١٣.غررالحکم،ص٢٧۵.
١۴..بحارالانوار، ج١۶،ص١٢.
١۵.همان،ج۶٧،ص٣١٣.
