زرتشت(۶٠٠ تا ۶٠٠٠سال قبل از میلاد)، اندیشمند یا پیامبر ایرانى،موسس آئین مزدیسناست.نوشتههای سنتی، بر آنند که او ٢۵٨ سال پیش از اسکندر یا ۵۰۰۰ سال پیش از خشایارشا زیسته است.کتاب این آئین اوستاست.این کتاب طی دوره های مختلف، توسط افراد گوناگون نگاشته شده است و تنها بخشی از سرودهای این کتاب یعنى “کاتاها” را منتسب به شخص زرتشت میدانند. برخی پژوهشگران معتقدند که اوستا، برای مدتها مکتوب نبوده و بهصورت شفاهی از نسلی به نسل دیگر انتقال پیدا کرده است. در نظر عدهای نیز بخش عمده آن در زمان حمله اسکندر از میان رفته است. بهنظر میرسد که اوستا در ظاهر مکتوب خود در دوران حکومت ساسانیان با دستور اردشیر اول توسط «تنسر»، موبد بزرگ زرتشتیان پدید آمده است. وی موفق شد که متون مذهبی زرتشتیان را در ۲۱ نسک (فصل) جمعآوری کند.قدیمیترین نسخه موجود از آن در دانشگاه کپنهاگ حفظ میشود.
بخش هاى پنجگانه اوستا عبارت است از: یسنه(شامل گات ها یا گاهان،که سرودههای منتسب به شخص زرتشت هستند که به زبان اوستایی گاهانی نگاشته شدهاند و شامل ۱۷ سروده مجزا است و کهن ترین بخش اوستا به شمار مى رود)؛یشت(٢١ سرود مذهبى در توصیف و ستایش عناصر مهم جهان و خدایان کهن ایرانیان، همچون مهر و ناهید)؛ وندیداد(در ٢٢ فصل شامل احکام فقهی و دینی مزدیسنا)؛ ویسپرد (شامل آموزهها و تعلیماتی را در خصوص جشنهای مذهبی زرتشتیان، اعمال روزانه آنها، نمازها و گهنبارها)؛ خرده اوستا(دعاها و سروده هاى کوتاه که گزیده یسنه و یشت است که در زمان شاپور دوم جمع آورى شد). زرتشت به پیروانش آموخت که هستى، میدان نبرد نیروهای خیر و شر است و انسان آزاد است جایگاه خود در این مبارزه را انتخاب کند. آموزههای او، هستهٔ اصلی آئین مزدیسنا را میسازد.او در سروده ها، مردم را از پرستش دیوان که آنان را آفریده اهریمن و تباه کنندهٔ زندگی میبیند، بازمیدارد و به آنها وعدهٔ پیروزی نیکان را میدهد.
در گاهشناسی زرتشتی، جهان به چهار دوره سه هزار ساله تقسیم شدهاست و زمان پس از دوازدهمین هزاره بازخواهد ایستاد. در فصل ۳۶ بندهشن، آفرینش نخستین فانی، یعنی کیومرث، در نخستین هزاره سومین دوره روی میدهد و این هزاره با جمشید، نخستین پادشاه، به پایان میرسد. تمام هزاره دوم را پادشاهی ضحاک تشکیل میدهد و با پیروزی فریدون بر او خاتمه مییابد. هزاره سوم با پادشاهی ویشتاسپ پایان میپذیرد و ملاقات او با زرتشت و پذیرفتن مزدیسنا از سوی او، مصادف است با آغاز چهارمین هزاره؛ این هزاره با حمله اعراب به ایران و سقوط شاهنشاهى ساسانى خاتمه میپذیرد. از ویشتاسپ تا اسکندر، به گفته منابع زرتشتی، ۲۵۸ سال طول میکشد و «۲۵۸ سال قبل از اسکندر» که توسط نیولى و برخی دیگر مطرح شده، از اینجا گرفته شدهاست. اگر تاریخ مطرح شده برای زندگی زرتشت توسط نویسندگان یونانی مانند ۵۰۰۰ سال قبل از نبرد تروا یا ۶۰۰۰ سال قبل از خشایارشا نیز منبع ایرانی داشته باشد، از همین شیوه تقسیمبندی تاریخ به هزارههای مختلف ریشه گرفتهاست.
با آمدن زرتشت، دوران پرستش دیوان به پایان رسید و مزدیسنا در تمام هفت کشور گسترش پیدا کرد. این فحوای متون الهی دربارهٔ زندگی زرتشت در اوستای متاخر است. تقریباً یک سوم یشت ها گفتگوی زرتشت با اهورامزدا و دیگر ایزدان است که این بخشها را در نوشتههای پهلوی، همپُرسگى(مشاوره) خطاب کردهاند. با تولد زرتشت، عالم دوباره جوان شد؛ او را به عنوان نخستین معلم دین اهورایی و کسی که دیوان را به زیر زمین راند، ستودهاند. دومین رویداد بزرگ زندگی زرتشت، دیدارش با ویشتاسپ است که حرف جادوگران را در باره شکنجه زرتشت نپذیرفت و به دین او ایمان آورد. در ادامه زرتشت به جنگ طالع بینان و جادوگران بابل که داهاگ رهبرشان است رفت و آنان را شکست داد.فصل پنجم از کتاب هفتم دینکرد که باقی زندگی زمینی زرتشت را در چند خط خلاصه کرده، حرفی از نحوه درگذشت او نزدهاست و در پرده هشتم از فصل پنجم، پس از یک توضیح در ربط با دانش پزشکى اش،به پایان میرسد. در گزیدههای زادسپرم، تنها ذکر شده است که او در سال چهل و هفتم [از ملاقات با اهورامزدا]، در سن ۷۷ سالگی درگذشت.در مجموع، آنچه درباره زرتشت در نوشته های پهلوی آمدهاست را نه به درستی میتوان افسانه خواند، نه تاریخ. این مطالب بیش از آنکه به قصد بازگویی اطلاعات دربارهٔ زرتشت نوشته شده باشند، به هدف آموزش گردآوردى شدهاند. برخی موارد، با این هدف اضافه شدهاند تا بر تعالی زرتشت در چشم آن دسته از پیروانش که شاید برای پیوستن به ادیان دیگر وسوسه شدهاند، موثر واقع شود…
