“پس اگر نمی دانید از آگاهان بپرسید”(فَاسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ)١؛این دستور دانشجوئى و دانش آموزى از عالمان است براى همه کسانى که مطالبى را نمى دانند و باید نزد استاد روند و بیاموزند! وقتى قرآن تاکید مى نماید که دانا با نادان و عالم با جاهل برابر نیست، وظیفه آموختن است و جاهل نماندن:”بگو آیا کسانی که می دانند و کسانی که نمی دانند یکسانند؟!”(قلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لا یَعْلَمُونَ)٢. این دعا را قرآن آموزش مى دهد که بخوانیم:”بگو: خدایا ،دانش مرا افزون کن!”( قُلْ رَبِّ زِدْنِی عِلْماً)٣.علم و دانش،چنان نقش ارزنده ای در حیات مادى و معنوى انسان دارد که علم آموزی به فرموده پیامبر(ص) بر هر مسلمانى از مرد و زن ،فریضه و واجب شده است(طلب العلم فریضه علی کل مسلم)۴؛و فرمود:”یکى از این چهار گروه باش:عالم و استاد، دانشجو و متعلم، شنونده دانش،دوستدار دانش و دانشیان، پنجمى نباش که هلاک مى شوى!”(اُغْدُ عَالِماً أَوْ مُتَعَلِّماً أَوْ مُسْتَمِعاً أَوْ مُحِبّاً وَ لاَ تَکُنِ اَلْخَامِسَهَ فَتَهْلِکَ)۵…
وقتى سخن از دانش است،اولویت با دانشى است که سعادت و حسن عاقبت انسان را تضمین کند؛ سوال این است که دانشجو، نزد کدام استاد رود و علمش را از کدام سرچشمه بگیرد؟آیه اى در قرآن است که مى فرماید:”انسان باید به غذایش بنگرد که از کجا دریافت مى کند(فَلْینْظُرِ الْإِنْسانُ إِلی طَعامِهِ)۶؛ از امام باقر(ع) روایت شده است که منظور از غذا در این آیه شریفه، غذای علم است که باید انسان ببیند از کجا دریافت می کند؟٧ دریافت دانش از منابع نامطمئن، چه بسا نتیجه معکوس دهد و به جاى هدایت،به گمراهى بیانجامد.چه بسیار عالم نمایانى که جاذبه هاى کاذب ایجاد مى کنند و افراد آنها را عالم مى پندارند و پاى سخن شان مى نشینند و مجذوب مى شوند و متوجه سمّى که در لابلاى سخن آنهاست نمى شوند و مسموم فکرى مى شوند:”کسی که به گوینده ای گوش می سپارد او را بندگی کرده است؛ پس اگر گوینده از خدا بگوید، شنونده خدا را بندگی کرده و اگر از زبان شیطان سخن بگوید، شنونده شیطان را بندگی نموده است”٨…
به گزارش قرآن، باید نتیجه علم آموزى و تعلیم و تعلم،رشد تعالى و هدایت باشد نه اغراض نفسانی و دنیایی(هَلْ أَتَّبِعُک عَلی أَنْ تُعَلِّمَنِ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْداً)٩؛با توجه به این نکته ، روش صحیح دانشجویی این است که در انتخاب محل آموزش و استاد نهایت دقت صورت گیرد و پس از آن، از خداوند درخواست علم حقیقی شود و از او نجات از گمراهی طلب شود چناکه فرمودند اینگونه دعا کنید:”خداوندا به تو پناه می برم از اینکه گمراه شوم یا گمراه کنم، ستم کنم و یا ستم دیده شوم”١٠. این استعاذه ها و پناه بردن ها به خدا، ضروری است، زیرا راهزنان مسیر دانش آموزی بسیارند و کسانى هم که براى مقاصد غیر الاهى در مسیر دانش افتاده اند کم نیستند.امام باقر(ع)فرمود: “کسی که دانش طلبد تا با آن در برابر عالمان فخر کند و یا با کم خردان درآویزد و یا مردم را به خود متوجه سازد، پس جایگاه او آتش است”١١.دانشجو،اگر استاد را فریفته دنیا یافت باید او را ترک کند،امام صادق(ع)فرمود:”چون عالم را دوستدار دنیا یافتید او را بر دین خود متهم سازید زیرا دوستدار هر چیز آن را نگاه می دارد”(و به آن مى چسبد)١٢…
آنچه موجب شادمانى و امیدوارى و به اصطلاح انرژى مثبت براى دانشجوى راه هدایت و معنویت مى شود، نویدهائى است که اولیاى دین به او داده اند.پیامبر خدا(ص) فرمود:”کسی که راه علم آموزی را می پوید خداوند او را در راهی به سوی بهشت پیش می برد”١٣؛ و نیز فرمود:”کسی که دوست دارد به آزادشدگان از آتش نگاه کند، باید به دانشجویان و طالبان علم،نظر نماید. قسم به کسی که جانم به دست اوست هیچ دانشجویی که در مسیر علم، رفت و آمد می کند، نیست مگر آنکه خداوند برای هر قدمش عبادت یکسال را می نویسد و برایش با هر قدمی که بر می دارد شهری در بهشت می سازد و در حالی که بر زمین گام می زند زمین برایش آمرزش می طلبد و او در حالی که بخشوده است صبح و شام می کند و فرشتگان گواهی می دهند که دانش طلبان، آزادشدگان خدا از آتش اند”١۴…بنابراین بر اساس ارزش هاى یا شده در مورد دانش باید همه زندگى یا دانشجو باشیم یا معلم و یا هر دو!…
————————
١.نحل/۴٣.
٢.زمر/٩.
٣.طه/١١۴.
۴.المحجه البیضاء،ج١،ص١٨.
۵.منیه المرید،ج١،ص١٠۶؛کافى،ج١،ص(از امام صادق ع)٣۴.
۶.عبس/٢۴.
٧. بحارالانوار،ج١،ص٩۶.
٨.کافى،ج۶(باب الغناء)ح٢۴.
٩.کهف/۶۶.
١٠.من لا یحضره الفقیه، ج١،ص٣٣٧،ح٩٢٨.
١١و١٢.اصول کافی، ج١،کتاب فضل العلم، باب المستأکل بعلمه و المباهی به.
١٣.اصول کافی، ج ١، کتاب فضل العلم، باب ثواب العالم و المتعلم.
١۴.المحجه البیضاء،ج١،ص١٧.
