رابطه انسان و طبیعت را قرآن کریم ، خیلى زیبا مطرح مى نماید: انسان خود عضوى از طبیعت است روییده بر پیکره خاک١ ؛نباید با طبیعت بستیزد و بعد از بارورى و اصلاحش،آن را به فساد و خرابى بکشاند:”و در زمین پس از اصلاح آن ، فساد نکنید”٢.بلکه باید حق آن را ادا کند:”چون نخل ها و تاکستان ها و کشتزاران به بار نشینند، از میوه آنها بهره مند شوید و بخورید و در روز درو، حق آن را نیز بپردازید”٣. انسان به عنوان محور جهان طبیعت،باید طبیعت را با طراوت و سالم و پویا بخواهد و نگاه دارد زیرا عامل تغذیه و حیات اوست:”ای مردم! از چیزهایی که در زمین ، حلال و پاکیزه است بخورید و بهره برید”۴؛و نیز:”از روزی خداوند،بخورید و بیاشامید و در زمین به فساد سرکشی مکنید”۵ و مواظب وسوسه هاى شیطان باشید و راهبرد هاى او را عمل نکنید :”از روزی های خداوند بهره برداری کنید و خطوط شیطان را پیروی ننمایید”۶ زیرا او قصد تباهى شما و طبیعت را دارد،لذا با طبیعت، بهترین رابطه را داشته باشید…
دامن سخاوت مند طبیعت،منبع معیشت انسان است:”و از آسمان باران فرو فرستاد،آنگاه به وسیله آن، میوه ها و حاصل ها رویانید تا روزی شما باشد”٧؛ و نیز:”اوست که از آسمان برای شما باران فرستاد تا به وسیله آن کشتزار و زیتون و نخل ها و تاکستان ها و هر نوع میوه براى شما برویاند”٨.همچنین دریاها را در تسخیر شما درآورد که از مواهبش بهره مند شوید:”اوست که دریا را رام کرد تا از آن گوشت تازه بخورید و زیورهایی بیرون آرید و خویشتن بدان بیارایید. و کشتی ها را می بینی که دریا را می شکافند و پیش می روند، تا از فضل خدا روزی بجوئید؛ باشد که سپاس گویید”٩.اما زمین :”و زمین را گستردیم و در آن کوه های بلند برپا داشتیم و از هر گونه گیاه خوش منظر و بهجت انگیز در آن رویاندیم”١٠.اما آسمان نیز جزئى از این طبیعت زیباست:”پس آیا به آسمان گسترده بر فراز سرخویش نمی نگرند که چگونه آن را بنا کرده ایم و زینت بخشیده ایم به طوری که کمترین شکاف و کاستی در آن وجود ندارد!”١١؛ “و در آسمان برج هایی قرارداده ایم و آن را زینت بخشیدیم برای نظاره گران”١٢.شکر این همه نعمت،،سپاس است و بهره ورى صحیح و نگاهبانى…
بسیاری از سوره های قرآن کریم به نام یکی از عناصر طبیعت است: بقره ، انعام، انفال، رعد ، نحل ، نور ، کهف، نمل، دخان، عنکبوت ، نجم ،غاشیه،طور، فجر ، شمس ، حدید ، لیل ، قمر ، تین ، ناس و…همچنین بیش از ۷۵۰ آیه با اشاره به ظواهر و نمادهاى طبیعت و ابعاد گوناگون و زیبایی های آن، ما را به مطالعه کتاب طبیعت و پندآموزی از آن راهنمایی میکند.طبیعت نشانه اى محسوس براى عبور به معقول و بصیرت است.نباید این طبیعت زیبا را که نشان آفریدگار توانا و مهربان است،فاسد نمود.بسیارى از آیات قرآن ،ما را به مطالعه نمادهاى طبیعت چون آسمان ها و زمین و حیوانات و پرندگان و باغ ها و میوه ها و فصل ها و رویش دوباره درختان در بهار و…فرا مى خواند تا با تدبر در آنها،راهى به معرفت الله در قلب هاى ما گشوده شود و از “آیه” به “ذوالآیه” و از مخلوق به خالق، متذکر شویم و از این طریق،خوى سرکشى و غرور را در خود کنترل نموده و پرهیزکار شویم…
نابود کردن و تخریب محیط زیست در قرآن به عنوان اعتداء (تجاوز) نام برده شده است و بر این اساس کسانی که رفتار ناشایست نسبت به محیط زیست داشته باشند، از رحمت و محبت خداوند محروم خواهند بود١٣. پیامبر اکرم (ص)فرمود:”از زمین حفاظت کنید ؛همانا زمین مادر شماست”١۴و”کسی که درخت بیابانی و درخت مورد استفاده انسان را آب دهد همانند کسی است که انسان مؤمنی را سیراب کرده است”١۵.“امام صادق (ع)نیز فرمود: “درختان میوه دار را قطع نکنید که خدا عذاب را بر شما با شدت فرود می آورد”١۶؛امیرمومنان(ع)نیز فرمود:”رسول خدا(ص) از ریختن سم حتی در سرزمین های مشرکین نهی فرمود”١٧؛ضمن آنکه تخریب طبیعت،زمینه تخریب و هلاکت آدمیان است و نباید خودتان را به هلاکت افکنید١٨؛ “بگو! در زمین سیر کنید ،آنگاه بنگرید و تأمل کنید که خداوند چگونه [و به چه شیوه و با چه قانونی] آفرینش را آغاز کرده و سپس مرحله آخرت را ایجاد می کند. همانا خداوند بر همه چیز تواناست”١٩.آری جمال ،زیبائى و نظام طبیعت، این قابلیت پیام و نظم درونی را در خود نهفته دارد که انسان ها با تفکر در آن, به حقانیت و هدفداری جهان پی برند:”آنها در آفرینش آسمان ها و زمین تفکر می کنند [و به این نتیجه مى رسند که] پروردگارا! این جهان را بیهوده نیافریده ای”٢٠…
——————
١.نوح/١٧و١٨: وَاللَّهُ أَنْبَتَکُمْ مِنَ الأرْضِ نَبَاتًا ثُمَّ یُعِیدُکُمْ فِیهَا وَیُخْرِجُکُمْ إِخْرَاجًا.
٢.اعراف/٨۵:” وَ لا تُفْسِدُوا فِی الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلاحِها ذلِکُمْ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ”.
٣.انعام/١۴١:”کُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصَادِهِ”.
۴.بقره/١۶٨:”یَا أَیُّهَا النَّاسُ کُلُوا مِمَّا فِی الأرْضِ حَلالا طَیِّبًا”.
۵. بقره/۶٠:”کُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ وَلا تَعْثَوْا فِی الأرْضِ مُفْسِدِینَ”.
۶.انعام/١۴٢: “کُلُوا مِمَّا رَزَقَکُمُ اللَّهُ وَلا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ”.
٧.ابراهیم/٣٢.
٨.نحل/١١.
٩.نحل/١۴.
١٠.ق/٧.
١١.حجر/١٩.
١٢.ق/۶.
١٣.مائده/٨۶.
١۴.نهج الفصاحه،ج١،ص٣٨٠.
١۵.وسائل الشیعه،ج١٣،ص٢۵.
١۶.همان.ص۴۶.
١٧.همان.ج١١،ص۴۶.
١٨.بقره/١٩۵.
١٩.عنکبوت/٢٠.
٢٠.آل عمران/١٩١.
