حزب به معنای گروه، دسته و جمعیتى است که داراى هدف و مرام و نام و نشان خاصى است و با آن از گروه هاى دیگر تشخص مى یابد و جمع آن احزاب است.حزب(Party)در فرهنگ سیاسى،گروهی است که با هدف دستیابی به قدرت ــ از راه انتخابات یا انقلاب ــ یا اعمال آن در یک نظام سیاسی، تأسیس می شود.حزب به معناى امروزین از قرن هجدهم به بعد در اروپای غربی وارد ادبیات سیاسی شد و همراه با گسترش شیوه و سبک سیاسی غربی در دیگر نقاط جهان نیز گسترش یافت. نخستین احزاب از تلفیق گروههای پارلمانی و کمیته های انتخاباتی و از معدود افراد ثروتمند و صاحب نفوذ تشکیل می شد. احزاب در شکل نوین خود در اروپا و امریکا در قرن نوزدهم و در نظام های پارلمانی شکل گرفتند.نخستین تشکیلات سیاسی به سبک جدید در ایران فراموشخانه بود که میرزاملکم خان ناظم الدوله در دوره سلطنت ناصرالدین شاه ، در اواخر ۱۲۷۴در تهران تشکیل داد. گرچه فراموشخانه نامِ حزب نداشت، اما کارکرد حزبی داشت.در نهضت مشروطه در ۱۳۲۲، گروهی انجمن مخفی و انجمن ملی را در تهران تشکیل دادند که پیش درآمدی بر تشکیل احزاب بود بعدها حزب توده در مهر ١٣٢٠با مرام کمونیستى و حمایت رسمى روس ها تاسیس شد…امروز در کشورها،احزاب دوگانه یا چندگانه بازیگران عرصه قدرت و مقدرات مردم هستند…
بحث حزب را امیر شروع کرد و ادامه داد:کارکردهاى مثبت احزاب:سازماندهی و انسجام نیروهای پراکنده و شکل دهی به افکار عمومی ناهماهنگ، تربیت و رشد نیروهای کارآمد برای توسعه نظام سیاسی،انعکاس خواسته های مردم به دستگاه حاکمه و سلب استبداد و فساد سیاسی، اقتصادی و اداری از قوای حاکم و کارگزاران نظام، توسعه سیاسی و رشد اجتماعی در اثر رقابت ، شفاف شدن دیدگاهها و مدون شدن برنامهها در جریان رقابت های سیاسی ،آگاهی بخشى به مردم از جریانات اجتماعی و جلب مشارکت هر چه بیشتر آنهاست.اما آفات و معایب احزاب: تزاحم با آزادی فردی به معناى اجبار در پذیرش تصمیمات رهبران حزب، آسیب زدن به وحدت ملى در جریان رقابت هاى مخرب، تنگ کردن فضا براى افراد مستقل و نیروهاى مردمى بخاطر اتکاى کامل فقط به نیروهاى حزبى، تعصب حزبى و التزام به منافع حزب که نه تنها با ارزشهای اخلاقی تعارض دارند بلکه انسان را از تعقل و آزاداندیشی باز میدارد و در اثر افراط در تعظیم و تقدیس حزب، ماهیت انسانی او را مخدوش مى سازد…
گفتم:ظاهراً در قرآن هم به موضوع حزب اشاره شده است.گفت:بله، قرآن مجید به مؤمنان و بندگان صالح و وفادار خدا،”حزب خدا” و در مقابل، به منکران و کافران و منافقان “حزب شیطان”گفته و از اینکه مردم گروه گروه شده و به جان هم بیفتند پرهیز داده (یَلبسَکم شِیَعاً١) و دعوت به “امّت واحده” به جاى احزاب متفرقه نموده است(وَإِنَّ هَذِهِ أُمَّتُکُمْ أُمَّهً وَاحِدَهً)٢.احزاب را از تنازع و تفرقه و اختلاف منع نموده تا موجب تضعیف و سستى قواى یکدیگر و خطر آفرینى براى امنیت جامعه نشوند(وَ لا تَنازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ رِیحُکُمْ٣).قرآن،تعصب بیجا و خود خوب پندارى را آفت حزبى شمرده که گروه را از دیدن معایب خویش باز مى دارد:”مباشید از کسانى که دین خود را قطعه قطعه کردند و فرقه فرقه شدند؛هر حزبى بدانچه پیش آنهاست،دلخوش شوند”(مِنَ الَّذِینَ فَرَّقُوا دِینَهُمْ وَ کانُوا شِیَعاً کُلُّ حِزْبٍ بِما لَدَیْهِمْ فَرِحُونَ۴). این روانشناسى احزاب است که قرآن به خوبى بدان اشاره مى کند؛داشته هاى بد خود را توجیه و داشته هاى خوب رقیب را تقبیح و سیاه نمائى مى کنند! افراد مستقل یا احزاب صادق باید در این دام نیفتند…
گفتم:به نظر مى رسد واژه هاى حزب خدا و حزب شیطان در قرآن بیش از آنکه کارکرد اجتماعى داشته باشد،نقش سازندگى اعتقادى،تربیتى و اخلاقى دارد.گفت:حزب الله به معنای سربازان و یاوران خداست.اصاف ویژهای در قرآن کریم برای حزب الله بیان شده است:ایمان به خدا ،ایمان به آخرت و به روز جزا، بهره مندى از تأیید خدا و حمایت بوسیله روحى از طرف او، بهره مندى از رضایت او،پیراستگى از تعصب ناروا:”قومی را نیابی که به خدا و روز بازپسین ایمان داشته باشند (و) کسانی را که با خدا و رسولش مخالفت کردهاند هر چند پدرانشان یا پسرانشان یا برادرانشان یا عشیره آنان باشند، دوست بدارند. خداوند در دل آنهاست که ایمان را نوشته است و آنها را با روحى از جانب خود تایید کرده است و آنان را به بهشت هایی که از زیر (درختان) آن جوی هایی روان است در میآورد؛ همیشه در آنجا ماندگارند؛ خدا از ایشان خشنود و آنها از او خشنودند اینانند حزب خدا! آری حزب خداست که رستگارانند۵”.همچنین قبول ولایت خدا و پیامبر(ص) و على(ع)،نشانه حزب خدائى بودن است۶.در مقابل حزب شیطان است که بزرگترین نشانه آنها فراموشی یاد خداست . آنان همان زیانکارانند٧…
———————-
١.سوره انعام،آیه۶۵
٢.سوره انبیاء،آیه٩٢
٣.سوره انفال،آیه۴۶
۴.سوره روم،آیه ٣٢
۵.سوره مجادله،آیه ٢٢
۶.سوره مائده آیات ۵۵و۵۶
٧.سوره مجادله آیات ١٩و٢٢
