تمکین

 

 

اگر قدرت و امکانات و حاکمیت، در دست افراد صالح باشد، از آن بهره‌ بردارى صحیح مى‌کنند و دنیا و آخرت مردم را به سوى صلاح و سعادت مى برند اما اگر این مکانت و حاکمیت در اختیار نااهلان قرار گیرد، سوء استفاده مى‌ کنند و جامعه را به فساد مى کشانند. بنابراین دنیا و قدرت، براى گروهى نعمت و براى گروهى وسیله‌ بدبختى است و قرآن از هر دو نمونه یاد کرده است: اگر مؤمنان به قدرت برسند، به سراغ نماز و زکات و امر به معروف مى‌ذروند ولى انسان‌ هاى منحرف و نااهل، اگر ثروتمند و قدرتمند شوند کارشان طغیان است(إِنَّ الْإِنْسانَ لَیَطْغى‌ أَن رآهُ استغنىٰ)١ و در زمین  در راه نابودى منابع اقتصادى و نسل بشر گام بر مى‌دارند(وَ إِذا تَوَلَّى سَعى‌ فِی الْأَرْضِ لِیُفْسِدَ فِیها وَ یُهْلِکَ الْحَرْثَ وَ النَّسْلَ)٢.قرآن در مورد حاکمیت صالحان مى فرماید:کسانی که هر گاه در زمین به آنان قدرت بخشیدیم، نماز را بر پا می‌ دارند و زکات می‌ دهند و امر به معروف و نهی از منکر می‌ کنند و پایان همه کارها از آن خداست(الَّذِینَ إِنْ مَکَّنَّاهُمْ فِی الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاهَ وَ آتَوُا الزَّکاهَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْکَرِ وَ لِلَّهِ عاقِبَهُ الْأُمُورِ)٣…

 

 
“مَکَّنّا”، از ماده تمکین، و تمکین  به معنى فراهم ساختن وسائل و ابزار کار است ؛ شامل آلات و ادوات لازم یا علم و آگاهى کافى و توان و نیروى جسمى و فکرى .آنها هرگز پس از پیروزى ، همچون خودکامگان و جباران ، به عیش و نوش و لهو و لعب نمى پردازند، و در غرور و مستى فرو نمى روند، بلکه پیروزی ها و موفقیت ها را نردبانى براى ساختن خویش و جامعه قرار مى دهند آنها پس از قدرت یافتن تبدیل به یک طاغوت جدید نمى شوند، ارتباط شان با خدا محکم و با خلق خدا نیز مستحکم است چرا که صلوه (نماز) سمبل پیوند با خالق است ، و زکات رمزى براى پیوند با خلق ، و امر به معروف و نهى از منکر پایه هاى اساسى ساختن یک جامعه سالم محسوب مى شود و همین چهار صفت براى معرفى این افراد کافى است و در سایه آن سایر عبادات و اعمال صالح و ویژگیهاى یک جامعه با ایمان و پیشرفته فراهم است.و در پایان آیه مى فرماید: و پایان همه کارها از آن خدا است(و لله عاقبه الامور)…

 

اوّلین ثمره حکومت صالحان، نماز و زکات و امر به معروف و نهى از منکر است. رابطه با خدا و دستگیرى از محرومان و آگاهى دادن به جامعه و جلوگیرى از مفاسد، از هم جدا نیست و وظائف یک حاکمیت الاهى است. حاکمان مؤمن، هم در فکر ارتقاى روحى و رشد امور معنوى هستند و هم به دنبال رفاه و حل مشکلات اقتصادى و فقرزدایى و اصلاح جامعه. جامعه‌اى تحت حمایت خداوند است که این ارزش هاى محورى را داشته باشد: نماز، زکات، امر به معروف و نهى از منکر.حکومت مهدوى به طریق اولىٰ در چنین مسیرى حرکت مى نماید.امام باقر(ع)فرمود: “این آیه برای آل‌ محمد(ص) است و مهدی و اصحابش را فرمانروای مشارق و مغارب زمین می‌ گرداند و به دست او و یارانش، دین را غالب کرده و بدعت‌ ها و باطل‌‌ ها را می‌ میراند”۴… 

ایه شریفه گرچه ممکن است اطلاق داشته باشد ولی مصداق کامل و اتم واکمل آن عصر ظهور حضرت حجت(ع) است که یاران آن حضرت بعد از آن که بر تمام روی زمین مسلط شدند،زمین در اختیارشان قرار می گیرد و وظایف دینی خود که برپایی نماز و اداى زکات و امر به معروف و نهی از منکر است خواهند پرداخت.حاکم حسکانی از زید بن علی نقل می کند که فرمود:”هرگاه قائم ال محمد(ص) قیام کند، می گوید:ای مردم!ما کسانی هستیم که خداوند شما را در کتابش وعده داده:”الذین ان مکّنّاهم فی الارض…”۵ابی جارود از امام باقر(ع) در تفسیر ایه فوق نقل می کند که فرمودند:”این آیه در شان آل محمد(ص) است،در شان مهدی(ع) و اصحاب او است.خداوند آنها را صاحبان مشرق های زمین و مغرب های ان قرار خواهد داد،دین را ظاهر کرده و به توسط او و اصحابش بدعت ها و باطل را از بین می برد،انگونه که تبه کاران،حق را نابود کرده بودند تا اینکه اثری از ظلم دیده نشود و امر به معروف کرده و نهی از منکر کنند”۶روایات دیگری در اینکه مصداق ایه شریفه،ال محمد(ص) می باشند در تفسیر البرهان امده است٧…

—————-

١.علق/۶.

٢.بقره/٢٠۵.

٣.حج/۴١.

۴.نورالثقلین،حویزی، ج۳، ص۵۰۶؛ بحارالأنوار، علامه مجلسی، ج۲۴، ص۱۶۵.

۵.شواهدالتنزیل،ج١،ص۴٠٠.
۶.تفسیر صافى،ج٣،ص٣٨٢.
٧.تفسیر البرهان،ج٣،ص٨٩١.

 

 

دین پژوه و پژوهشگر فلسفه