بهشت یا جنت ، اقامتگاه ابدی مؤمنان و صالحان و پرواپیشگان در جهان آخرت است که اقامتى خوش و جاودانى در آن خواهند داشت:”توصیف بهشتی که به پرهیزگاران وعده داده شده، نهرهای آب از زیر درختانش جاری است، میوه آن همیشگی، و سایه اش دائمی است؛این سرانجام کسانی است که تقوىٰ پیشه کردند”(مَثَلُ الْجَنَّهِ الَّتی وُعِدَ الْمُتَّقُونَ تَجْری مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ أُکلُها دائِمٌ وَ ظِلُّها تِلْک عُقْبَی الَّذینَ اتَّقَوْا)١؛زیبائى هاى بهشت قابل تصور نیست: “هیچ کس نمیداند که پاداش نیکوکاریش چه نعمت ها و لذت های روشنی بخش دل و دیده است و در عالم غیب برای او چه ذخیره شده است!”٢؛ و از همه نعمت ها بالاتر،مقام رضا و خشنودى خداوند است که از همه بزرگ تر است و این همان رستگارى عظیم است”(و رضوان من الله اکبر ذلک هو الفوز العظیم)٣.از نعمت های مختلف بهشت(خوردنی ها و آشامیدنیها، خانه ها و باغ ها و کاخ ها، پوشاک و… )درآیات مختلف قرآن یاد شده است۴…
از خوردنیهای بهشت، هرچه که بخواهند فراهم است (واقعه/٢١)؛ هر گونه میوه، به وفور و همواره و پیاپی وجود دارد و به آسانی از درختان چیده میشود(انسان/۱۴)گوشت لذیذ پرندگان در دسترس است(طور/٢٢ و واقعه/٢١).از آشامیدنی ها: نهرهایی از آب و شیر و باده و انگبین(محمد/١۵)؛جام هایی از باده سپید و لذت بخش(صافات/۴۵و۴۶،واقعه/١٨) آمیخته با عطر کافور(انسان/۵)یا آمیخته با عطر زنجبیل از چشمهای به نام سلسبیل(انسان/١٨)یا همراه با مشک و آمیخته با تسنیم، با عنوان شراب(ص/۵١) و شراب طهور(انسان/٢١) که البته از زیانها و عیوب بادهٔ شناخته شده دنیا (مستی، سردرد، واداشتن به گناه، تباه کردن عقل)،مبرّاست۵.پوشاک هایی از ابریشم و حریر و دیبا، دستبندهایی از طلا و نقره و مروارید۶،فرشهای ابریشمی و زربافت و نیکو و تکیهگاه های فاخر و بلند٧،سینیهای طلا و ظرفهای نقره و جامهای بلورین٨؛ و خدمتکاران جوان و خوشرو (وِلدان، غِلْمان)٩، برخی دیگر از نعمت های بهشت است…
همسران، از دیگر نعمتهای بهشت است که در قرآن با تعبیرات ازواجٌ مطهّره،ازواجکم، ازواجهم و پیوند همسرى (زوَّجناهُم) بیان شده است١٠. برخی مفسران با استناد به بعضی آیات گفتهاند که همسران با ایمان، در بهشت با یکدیگر خواهند زیست؛ همچنان که پدران و مادران و فرزندانشان اگر صالح باشند همراه آنها وارد بهشت می شوند١١. علاوه بر آن، قرآن به «حور» (یک بار) و «حورٌ عینٌ» (زنان سپیدروی سیاهچشم، سه بار) و همسری آنان با اهل جنّت اشاره کرده و ضمن وصف ظاهر آنها (زیبایی و طراوت)، بر پاکی و عفاف و پوشیدگی و دور بودن آنان از هر نگاه هوسآلود تأکید نموده است١٢.همچنین بر وجود هر چیز چشمنواز(ما تَلَذُّ الاَعین) و برآورده شدن هر خواسته (ما تَشتَهیهِ الاَنفُس) در جنّت تصریح شده است١٣. برخی از مفسران، از این دو تعبیر نتیجه گرفتهاند که موارد ذکر شده در قرآن درباره نعمتهای بهشتی، تمامی نعمتها نیستند و نعمتهای بهشت، برتر از تصور و آگاهی انسانها در دنیاست١۴…
قرآن کریم،همچنین، ضمن تاکید بر ویژگى هاى مثبت بهشت همچون جاودانگی و ماندگاری، ایمنی (آمنین)(حجر/۴۶)پایداری (نعیمٌ مقیمٌ)(توبه/٢١ )،پیوستگی (غیرُممنونٍ)( فصلت/٨)؛ و در دسترس بودن همیشگى (لامقطوعه و لاممنوعه)(واقعه/٣٣)؛ همه صفات منفی را از بهشت، نفى نموده است مانند رنج (نَصَب)(حجر/۴۸؛فاطر/۳۵)؛درماندگی (لُغوب)(فاطر/٣۵)،اندوه (حَزَن)،( فاطر/٣۴) ارتکاب گناه (تأثیم)،(طور/٢٣)؛سخنان ناروا و پوچ (لغو، لاغیه)،(واقعه/۲۵؛غاشیه/۱۱)؛ نسبت دروغ دادن و شنیدنِ کمترین سخن دروغ (کِذّاب)(نبأ/٣۵ ) و مستی و تباهی عقل (غَوْل)(صافات/۴٧).نیز باید اضافه نمود که بهشت،درجات دارد و انسانها بر اساس درجه ایمان و یقین و اعمال شان، به مراتب و درجات متفاوتی از بهشت میرسند اماجزئیات اینکه چه اعمالی منجر به وارد شدن بندگان به کدام درجه بهشت میشود، کاملاًمشخص نیست و نیاز به پژوهش بیشترى در قران و روایات دارد١۵…
——————
١.رعد/٣۵.
٢.سجده/١٧.
٣.توبه/٧٢.
۴.همچون:رحمن/۴۶و٧۶؛واقعه/١٠و٣٧؛انسان/۵،۶،١٢،٢٢؛صافات/۴۱ و ۴۹؛ زخرف/۷۰ و ۷۳؛ نبأ/۳۲ و ۳۵؛ مطففین/ ۲۲ و ۲۸؛ غاشیه/۱۰ و ۱۶.
۵.دانشنامه جهان اسلام،ج ۱۱، ص ۶، ذیل مدخل جنت.بحارالانوار،ج ۸، ص ۱۴۰-۱۴۱؛ ابونعیم اصفهانی، صفه الجنه،ج ۲، ص ۱۳۶-۱۳۷؛ قرطبی، التذکره فی احوال الموتی و امور الاخره،ج ۲، ص ۱۶۶-۱۷۰.
۶.کهف/۳۱؛حج/۲۳؛فاطر/۳۳؛دخان/۵۳؛انسان/۱۲ و ۲۱.
٧.یس/۵۶؛ طور/۲۰؛الرحمن/۵۴ و ۷۶؛ واقعه/۱۵؛انسان/۱۳،مطففین/۲۳ و ۳۵؛غاشیه/۱۳ و١۶.
٨.زخرف/۷۱؛واقعه/۱۸ و ۳۴؛انسان/۱۵ و ۱۶؛غاشیه/۱۴.
٩.طور، آیه ۲۴؛ سوره واقعه، آیه ۱۷ و ۱۸؛ سوره انسان، آیه ۱۹.
١٠.بقره/٢۵؛آل عمران/١۵؛نساء/۵٧؛زخرف/٧٠؛رعد/٢٣؛غافر/٨؛یس/۵۶.
١١.رعد/٢٣،غافر/٨؛ یس/۵۶؛زخرف/٧٠.
١٢.تفاسیر طبری؛ مجمع البیان و المیزان؛ تفسیر فخر رازی و قرطبی، ذیل آیات یادشده.
١٣.رحمن/۵۶، ۵۸، ۷۰، ۷۲ و ۷۴؛ واقعه/۲۲-۲۳.
١۴.تفسیر المیزان،ذیل آیات یاد شده.
١۵.دانشنامه جهان اسلام،ج ۱۱، ص ۱۳، ذیل مدخل جنت.
