گر چراغی به راه ما داری/به در آییم ازین شب تاری/ما چه داریم کان ندادهٔ توست؟/چه نهد کس که نانهادهٔ تست/به عنایت علاج کن رنجم/دستگاهی فرست از آن گنجم/قلمی بر سر گناهم کش/راه گم کردهام، براهم کش/کردگارا، به حرمت نیکان/که در آرم به سلک نزدیکان/ریشهٔ آز بر کش از جانم/به نیاز و طمع مرنجانم/از برای تو در تو دارم دست/چون تو باشی، هر آنچه باید هست/کام من پیش تست، پیشم خوان/خاکپای سگان خویشم خوان/با وفا عقد کن روانم را/همدم صدق ساز جانم را…از امام موسى الکاظم(ع) در کتاب “الصحیفه الجامعه الکاظمیه”،١۵٩دعا و مناجات گردآورى شده است١.آن حضرت از سوى حاکمان جائر زمان هماره در مراقبت و حصر و یا زندان بود، لذا بخش مهمی از ساعات زندگی خویش را با خدای خویش خلوت داشت و به عبادت و دعا و نیایش و مناجات گذراند. نوافل شب را به نماز صبح وصل می کرد و تا طلوع آفتاب به تعقیبات نماز می پرداخت،سپس به سجده می افتاد و سر از سجده و دعا و تمجید (الهی) تا نزدیک زوال برنمی داشت٢.در زیارتنامه آن حضرت چنین می خوانیم: درود بر موسی بن جعفر(ع) وصیّ نیکان و پیشوای برگزیدگان … آن کسی که شب را تا سحر به استغفار همیشگی و سجده های طولانی و گریه های سرشار و مناجات بسیار و ناله های پی در پی ، بیدار بود”٣.
وقتی که طاغوت زمان، امام را در قعر زندا ن های تاریک و نمور زندانی نمود، آن حضرت احساس کرد که جای خلوتی برای مناجات و ابراز محبت به معبود خود یافته لذا فرمود: “بارخدایا! من همیشه درخواست می کردم که به من محل خلوتی برای عبادت خود عنایت نمایی،خدایا! این کار را انجام دادی، پس ستایش برای تو است!(اللهم اننی کنت اسالک ان تفرغنی لعبادتک اللهم وقد فعلت فلک الحمد)۴.در و دیوار و خشت خشت زندان هارون شاهد مناجات امام با خداوند متعال بود و چه اسرار ملکوتی را که در این زمزمه ها شنید. یکى از مناجات های مشهور آن حضرت ،مناجات خلاصى از حبس است که راهنمای زندانیان بى گناه برای رهایی از زندان است:اى آقاى من،اى سرور من… اى که درخت را از بین گل و شن بیرون مى آورى! اى که شیر را از بین مجراى خون و سرگین خارج میکنى؛ اى که جنین را از میان رحم و مشیمه برون مى آورى! اى که آتش را از آهن و سنگ و روح را از بین امعاء و احشاء خارج مىکنى، مرا از دست هارون نجات ده( یا سیّدى…یَا مُخَلِّصَ الشَّجَرِ مِنْ بَیْنِ رَمْلٍ وَ طِینٍ وَ یَا مُخَلِّصَ اللَّبَنِ مِنْ بَیْنِ فَرْثٍ وَ دَمٍ وَ یَا مُخَلِّصَ الْوَلَدِ مِنْ بَیْنِ مَشِیمَهٍ وَ رَحِمٍ وَ یَا مُخَلِّصَ النَّارِ مِنَ الْحَدِیدِ وَ الْحَجَرِ وَ یَا مُخَلِّصَ الرُّوحِ مِنْ بَیْنِ الْأَحْشَاءِ وَ الْأَمْعَاءِ خَلِّصْنِی مِنْ یَدِ هَارُون)۵.
کفعمى در البلد الامین ، دعا و مناجاتى عظیم الشأن و سریع الاجابه را از امام کاظم(ع)نقل کرده که قسمتى از آن را مى خوانیم: أَسْأَلُکَ بِحَقِّ مَنِ اصْطَفَیْتَهُمْ مِنْ خَلْقِکَ وَ لَمْ تَجْعَلْ فِی خَلْقِکَ مِثْلَهُمْ أَحَدا أَنْ تُصَلِّیَ عَلَى محمد وَ آلِهِ وَ تَفْعَلَ بِی مَا أَنْتَ أَهْلُهُ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِالْوَحْدَانِیَّهِ الْکُبْرَى وَ الْمُحَمَّدِیَّهِ الْبَیْضَاءِ وَ الْعَلَوِیَّهِ الْعُلْیَا [الْعَلْیَاءِ] وَ بِجَمِیعِ مَا احْتَجَجْتَ بِهِ عَلَى عِبَادِکَ وَ بِالاسْمِ الَّذِی حَجَبْتَهُ عَنْ خَلْقِکَ فَلَمْ یَخْرُجْ مِنْکَ إِلا إِلَیْکَ صَلِّ عَلَى محمد وَ آلِهِ وَ اجْعَلْ لِی مِنْ أَمْرِی فَرَجا وَ مَخْرَجا وَ ارْزُقْنِی مِنْ حَیْثُ أَحْتَسِبُ وَ مِنْ حَیْثُ لا أَحْتَسِبُ إِنَّکَ تَرْزُقُ مَنْ تَشَاءُ بِغَیْرِ حِسَابٍ. خدایا از تو درخواست مىکنم به حق آنان که از میان خلق خود انتخاب نمودى و هیچکس را از میان آفریدگانت همانند آنان قرار ندادى، بر محمد و خاندانش درود فرست و با من چنان کن که سزاوار آنى، خدایا! از تو درخواست مىکنم به حق وحدانیت بزرگت و مقام تابنده محمدی و جایگاه برتر علوى و به تمام آنچه به آن بر بندگانت حجّت نهادى و به حق آن نامى که از آفریدگان خود پنهان داشتى که از تو جز براى تو اظهار نگردد، بر محمد و خاندانش درود فرست و براى من در کارم گشایش و راه نجاتى قرار ده و از جهاتى که گمان مىبرم و یا گمان نمىبرم مرا روزى ده همانا تو هر که را بخواهى بىحساب روزى مىدهی.
یکی از مناجاتهای پرمضمون و در عین حال سوزناک آن حضرت ،این مناجات است:”یَا سَیِّدِی صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ ارْزُقْنِی الْخَوْفَ مِنْکَ وَ الْخَشْیَهَ لَکَ أَیَّامَ حَیَاتِی؛سَیِّدِی ارْحَمْ عَبْدُکَ الْأَسِیرِ بَیْنَ یَدَیْکَ؛ سَیِّدِی ارْحَمْ عَبْدُکَ الْمُرْتَهِنِ بِعَمَلِهِ؛ یَا سَیِّدِی أَنْقَذَ عَبْدُکَ الْغَرِیقِ فِی بَحْرٍ الْخَطَایَا؛ یَا سَیِّدِی ارْحَمْ عَبْدُکَ الْمُقِرُّ بِذَنْبِهِ وَ جُرْأَتُهُ عَلَیْکَ؛ یَا سَیِّدِی الْوَیْلُ قَدْ حَلَّ بِی إِنْ لَمْ تَرْحَمْنِی؛ یَا سَیِّدِی هَذَا مَقَامَ الْمُسْتَجِیرِ بِعَفْوِکَ مِنْ عُقُوبَتِکَ؛ هَذَا مَقَامَ الْمِسْکِینُ الْمُسْتَکِینِ؛ هَذَا مَقَامَ الْفَقِیرِ الْبَائِسُ الْحَقِیرِ الْمُحْتَاجِ إِلَی مَلِکٍ کَرِیمٍُ رَحِیم”؛ ای سید و مولایم، بر محمد و آل او درود بفرست و خوف از خود و خشیت برای درگاهت در ایام زندگانیام را روزیام کن؛آقایم، به بنده اسیرت که در پیشگاه تو است، رحم کن؛ای آقایم، به بندهات که در گِرو عمل خویش است، رحم کن؛ای آقایم، بندهات را که در دریای گناهان غرق شده، نجات بده؛ ای آقایم، به بندهات که به گناهش اقرار داشته و بر تو جرأت کرده ترحم کن؛ای آقایم، وای بر من اگر مرا مشمول رحمتت قرار ندهی؛ای آقایم، این جایگاه کسی است که از عقوبتت به عَفوت پناه برده است؛این جایگاه فقیر و بیچاره است ؛ این جایگاه فقیر و تهیدست حقیری است که به پادشاه با کرامت و مهربان نیازمند است۶.
————-
١.الصحیفه الکاظمیه الجامعه، محمد باقر موحد ابطحى،قم،١۴٢٣ق. ٢.شیخ مفید،الارشاد٢٣١/٢؛ اربلى،کشف الغمه١٨/٣. ٣.منتهی الآمال/١٢٣؛مفاتیح الجنان/٧٩١. ۴.اعلام الهدایه٢٩/٩،حیاه الامام موسى بن جعفر١۴٠/١. ۵.صدوق،امالى/۶٠؛ عیون اخبارالرضا١٨٧/١. ۶.ابن طاووس،جمال الاسبوع/٢٨٨.
