همه مى خواستند در مورد اعراف بدانند و امیر از طرف آنها به مسعود نگریست! مسعود گفت:تا آنجا که من خوانده ام در قیامت جایگاهى به نام اعراف وجود دارد که بر هر دو مسیر بهشت و دوزخ، اشراف دارد و از آنجا راهیان هر دو قابل مشاهده اند.بر فراز آن مردانى هستند که مى توانند هر دوگروه بهشتیان و دوزخیان را ببینند و بشناسند و با آنها سخن بگویند. آنان مقرّبانی هستند که به اذن خدا شفاعت میکنند.اعراف جمع «عُرف» است و در لغت قسمت های بلند کوه و تپه را گویند و به نظر مفسران مکانى بربالاى دیوار حائل بر گذرگاه بهشتیان و دوزخیان است. قرآن مى فرماید:”و در میان آندو ( بهشت و دوزخ ) حجاب و حائلى قرار دارد و بر اعراف مردانى هستند که هر یک از آندو گروه را از سیمایشان مىشناسند و به بهشتیان صدا مىزنند که درود بر شما باد ، اما خود داخل بهشت نمىشوند در حالى که امید آن را دارند و هنگامى که چشمشان به دوزخیان مىافتد مى گویند : پروردگارا ما را با جمعیت ستمگران قرار مده! و اصحاب اعراف مردانى ( از دوزخیان را ) که از سیمایشان آنها را مىشناسند صدا مىزنند و مىگویند دیدید که گردآورى شما ( از مال و ثروت و زن و فرزند ) و تکبرهاى شما به حالتان سودى نداد ؟! آیا اینها (یعنى بهشتیان) همانها نیستند که شما سوگند یاد کردید رحمت خدا هرگز شامل حالشان نخواهد شد؟ (اما اینک به خاطر ایمان و اعمالشان هم اکنون به آنها گفته مىشود ) داخل بهشت شوید که نه ترسى دارید و نه غمناک مىشوید!١”…
جواد: اینان کیانند؟ مسعود: براى شناخت آنان به سراغ مفسران حقیقى قرآن یعنى آل الله مى رویم:امیر مومنان(ع) فرمود:”من پیشواى مؤمنانم و تقسیم کننده بهشت و دوزخ، من اعرافى ام٢” و به ابن کواء فرمود:”این مائیم که در قیامت بین آتش و بهشت میایستیم، پس هر کس ما را یارى کرده باشد او را به سیمایش شناخته داخل بهشتش میکنیم، و هر کس ما را دشمن می داشته میشناسیم و به دوزخ روانه اش می نمائیم٣”امام باقر(ع) نیز فرمود: “ماییم اعراف؛ همانان که تا فردى ما را نشناسد و ما او را نشناسیم به بهشت نمى رود و تا شخصى ما را انکار نکند و ما او را انکار نکنیم به دوزخ نمى رود…و ما را سبب و راه و درِ ورودى شناختِ خود قرار داد۴”و در روایتى دیگر به نقل از برید عجلى فرمود : آن مردان، همان امامان، از خاندان محمّدند. عرض کردم: پس، اعراف چیست؟ فرمود:راهى است میان بهشت و دوزخ۵”…
سروش گفت: امام صادق (ع)نیز فرمود: “اعراف، بلندی هایى است میان بهشت و دوزخ. و آن مردان همان امامان هستند که با پیروان خود، بر فراز آن بلندیها مى ایستند۶”؛مشابه این حدیث از حضرت زهرا(س) به نقل از پدر بزرگوارشان نیز وجود دارد٧…این معنا در راستاى همان آیه قرآن هم مى تواند تفسیر شود که فرمود:”یوم ندعوا کل اناس بإمامهم٨”روزى که هر امتى را به نام پیشوایش فرا مى خوانیم”تا با گواهى آنها تعیین تکلیف شوند…امام پنجم نیز فرمود: “ما همان مردانیم، پیشوایانی که از ما اهل بیت هستند آن را که داخل آتش یا بهشت میشود، را میشناسند؛ همانگونه که شما در قبائل خود افرادی را دارید که خوب و بد اعضای قبیله را تشخیص میدهند٩”…
مسعود گفت:در یک جمع بندى مى توان گفت اصحاب اعراف از بلند پایه ترین بهشتیان اند که به منظور شفاعت یا شهادت بر فراز اعراف جای گرفته اند.آنان همانا پیامبر اکرم و اهل بیت اویند-صلوات الله علیهم اجمعین- که مؤمنان را به چهره از منکران باز میشناسند و پیروان حق را یاری رسانده، به بهشت روانه میسازند١٠. در برخی تفاسیر دیگر، اصحاب اعراف به گروهی از پیامبران، گواهانی عادل از هر امت که در محکمه آخرت بر اعمال مردم شهادت دهند، مؤمنان با فضیلت ، مردمان با تواضع، یا جمعی از دانشمندان صالح تفسیر شده است١١.اصحاب اعراف که مقامی بلند نزد خداوند دارند، چون مردان دوزخی را مشاهده میکنند، آنان را مورد خطاب قرار داده و میگویند:”دیدید که گردآورى شما (از مال و ثروت و زن و فرزند) و تکبّرهاى شما، به حالتان سودى نداد؟! اکنون آن ثروت و جمعیت شما به حالتان سودى نبخشید و تکبر شما از قبول حق و عبادت، موجب بدبختى شما شد. ما شما را نصیحت مىکردیم، در حالیکه شما سرگرم جمع مال و منال بودید و سخن ما را نپذیرفتید؛ و امروز آن مال اندوزیها و خودبزرگ بینیها سودی به حالتان نمیبخشد…
——-
١.سوره اعراف،آیه ۴۶
٢.بحار الأنوار : ۸/۳۳۶/۷
٣.تفسیر فرات کوفى ص 144
۴. تفسیر العیّاشی: ۲/۱۹/۴۸
۵.بحار الأنوار : ۸/۳۳۵/۳
۶.بحار الأنوار: ۸/۳۳۵/۲
٧.کفایه الاثر/١٩۴
٨.سوره إسراء،آیه ٧١
٩.بصائر الدرجات ص ۴٩۵
١٠.کافى ج١ص١٨۴،معانى الاخبار/۵٩ و…
١١.تفسیر تبیان ج۴ص۴١١
١٢.سوره اعراف،آیه ۴۶
