“البته کسانى که پیش از این به آنها علم داده شده است، هرگاه آیات الاهى بر آنها تلاوت مى شود،به خاک می افتند و سجده میکنند و میگویند: پروردگار ما منزه است زیرا وعده هایش قطعاً انجام شدنی است”١؛اولین ره آورد علم براى اهل علم واقعى،خضوع در برابر خالق و عبودیت اوست.عالمان به جایگاهى مى رسند که شهادت شان بر یکتائى و قیام به قسط خدا در کنار شهادت خود خدا و فرشتگان قرار مى گیرد(شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ وَ الْمَلائِکَهُ وَ أُولُوا الْعِلْمِ قائِماً بِالْقِسْطِ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ)٢.این راسخان در علم هستند که مى گویند:”ما به همه آیات الهی ایمان آوردهایم، همه از سوی پروردگار ماست و تنها خردمندان متذکر میشوند”٣.قرآن کریم درک اسرار هستی را ویژه دانشمندان می داند و میفرماید:”از نشانه های او آفرینش آسمان ها و زمین و تفاوت زبان ها و رنگ های شماست و این ها نشانه هایی برای دانشمندان است”۴ و در جای دیگر که نعمات الهی برشمرده میشود می فرماید:”این مثال ها را برای مردم می زنیم و جز عالمان آن را درک نمی کنند”۵…
اثر دیگر علم، اوج گیرى و رفیع شدن مقام عالم در نزد خدا و مردم است:”خداوند رتبه کسانی از شما را که ایمان آوردهاید و کسانی را که دانشمندند به درجات بالا ارتقا مى دهد داد و خداوند به آنچه میکنید آگاه است”یَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنکُمْ وَالَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ)۶.دیگر اثر علم براى عالمان ، رسیدن به مقام شفاعت است.در حدیثی از پیامبر اکرم(ص) آمده است:”وقتی که عالم و عابد در روز قیامت بر صراط، اجتماع کنند به عابد گویند به بهشت درآی و از عبادت خویش بهره مند شو؛ اما به عالم گویند که اینجا بمان و از هر کسی که می خواهی و دوست داری شفاعت نما، زیرا هر که را تو شفاعت کنی پذیرفته خواهد شد؛ پس عالم در مقام پیامبران میایستد و از دوستان و یاران خویش تا آنجا که می تواند شفاعت می نماید؛ زیرا در قیامت سه گروه شفاعت می کنند: پیامبران ، دانشمندان و شهیدان”٧.دیگر رسیدن به مقام خشیت است:”همان،از میان بندگانش،این عالمانند کهإ از خداوند خشیت و پروا دارند”(نَّما یَخشَى اللهَ مِن عِبادِهِ العُلَماءُ)٨…
کمیل بن زیاد گوید: امیرمؤمنان(ع) روزى، دست مرا گرفت و از شهر بیرون برد. چون به صحرا رسیدم آه بلندى کشید و فرمود: “اى کمیل، دل ها چونان ظرف هایند و بهترین آنها نگهدارنده ترین آنهاست. پس هر چه مى گویم به خاطر بسپار: مردم سه دسته اند، عالمى ربّانى و دانشجوئى که درراه راست گام برمى دارد و سه دیگر همج الرّعاع؛ یعنى کسانى که از پى هر آواز مى روند و با وزش هر باد به چپ و راست میل مى کنند؛از فروغ دانش بهره ور نشده اند و به رکن استوارى پناه نجسته اند.اى کمیل، علم بهتر از مال است؛ علم تو را نگه مى دارد و تو باید مال را نگه دارى! مال به هزینه کردن کاسته مى شود و حال آنکه، از علم هر چه انفاق کنى، افزونتر شود و آنچه به مال پرورده شود با زوال مال زوال مى یابد.اى کمیل بن زیاد، شناخت فضیلت علم، رکنى از ارکان دین است که باید بدان گردن نهاد. به علم است که آدمى، تا هنگامى که زنده است به اطاعت پروردگارش پردازد و پس از مرگش نام نیک او بر جاى ماند. علم، حاکم است و مال، محکوم…
امام(ع)،ادامه داد:اى کمیل، مردهاند آنان که گنجوران مالاند،هر چند، به ظاهر زندهاند! ولى عالمان، تا جهان برپاى است برجاىاند. اجسادشان از میان مى رود، ولى آثارشان در دل ها موجود است.بدان که در اینجا [اشاره به سینه خود فرمود] علمى گرد آمده است، اگر براى آن عاملانى بیابم(براى آنها سخن خواهم گفت اما دریغ که نیافتم)… آرى، زمین هیچگاه از حجت قائم خداوندى خالى نمى ماند. خواه آشکار و مشهور باشد یا ترسان و پنهان از دیدهها. تا حجت ها و نشانه هاى روشن دین خدا ازمیان نرود. اینان آیا چند تن هستند، یا در کجایند؟ به خدا سوگند، که شمارشان بس اندک است، ولى قدر و منزلت شان بسیار است. خداوند به اینان حجت ها و نشانه هاى روشن خود را حفظ کند، تا آن را به همانندان خود به ودیعت سپارند و این بذر را در دلهاى ایشان بکارند.علم و حقیقت و بصیرت به آنان روى آور شده و روح یقین را یافته اند و آنچه ناز پروردگان، دشوار پنداشته اند، بر خود آسان ساخته اند. و بر آنچه نادانان از آن مى ترسند انس گرفته اند. به جسم،همدم دنیایند ولى جان شان به جهان بالا پیوسته است.آنان،جانشینان خداوند در روى زمین هستند و داعیان دین اویند. آه، آه. چه آرزومند دیدارشان هستم! اى کمیل، اگر خواهى بازگرد”٩…
———————
