بعد از نقض صلح حدیبیه توسط مشرکان که بین پیامبر اسلام (ص) و مشرکان در سال ششم هجری انجام شده بود، در سال هشتم پیامبر تصمیم به فتح مکه، پایگاه اصلی مشرکان گرفت و با سپاه عظیم مسلمانان راهی مکه شد، اما با تدابیری که پیامبر اکرم (ص) با اجرای تاکتیک غافلگیری انجام داد، مشرکان مقاومت نشان نداده و بدون جنگ و خون ریزی، شهر مکه فتح شد و به موجب آن بسیاری از مشرکان، اسلام آورده و بیعت نمودند.
برخی از سران مشرکان از جمله ابوسفیان قبل از ورود مسلمانان به مکه اسلام آوردند. پیامبر اسلام در روز فتح مکه با ندای اَلْیَوم یَومُ الْمَرحَمَه (امروز، روز رحمت است) عفو عمومی اعلام کرد. با فتح مکه، اکثر قبیلههای جزیره العرب تا سال دهم هجری، اسلام آوردند و اسلام در جزیرهالعرب حاکمیت پیدا کرد. این غزوه در واکنش به نقض پیمان حُدَیْبیّه از سوی قریش انجام شد. پس از فتح مکه، به پیشنهاد پیامبر(ص)، علی (ع) روی شانههای پیامبر رفت و بتها را به زمین انداخت. بتها در ورودی باب بنیشَیبه (یکی از ورودیهای مَسْجِد الْحَرام) دفن شدند. همچنین پیامبر(ص) سَریّههایی را به اطراف مکه فرستاد تا بتخانهها را تخریب کنند.
با فتح مکه همه پیمانها، قراردادها و مقامها، جزسِدانَت کعبه وسِقایَهُ الحاجّ لغو شد. غزوه فتح مکه را از مهمترین رخدادهای تاریخ صدر اسلام دانستهاند که در نتیجه آن، حکومت مشرکان درمکه پایان یافت و اسلام در جزیرهالعرب حاکمیت پیدا کرد. رفتاری که پیغمبر(ص) با مردم مکه کرد، سماحت اسلام و بزرگواری پیامبر (ص) را در دیده مخالفان آشکار ساخت؛ زیرا قریش به مدت بیست سال او و پیروانش را آزار داده بودند و از انتقام پیامبر میترسیدند.
پس از آگاهی ابوسفیان از حضور سپاه اسلام در اطراف مکه، عَبّاس بن عَبدُالمُطَّلِب به دستور پیامبر، ابوسفیان را به ابتدای یک وادی برد تا از آنجا خیل عظیم مسلمانها را ببیند و فکر هرگونه مقاومتی را از سر بیرون کند تا فتح مکه بدون جنگ به انجام رسد. ابوسفیان نزد پیامبر(ص) آمد و اسلام آورد.مسلمانان در ۲۰ رمضان مکه را با شعارِ «نَحْنُ عِبَادُ اللَّهِ حَقّاً حَقّا؛ ما حقیقتاً بندگان خداوندیم.» فتح کردند. پیامبر(ص) به افراد حاضر در مسجدالحرام، افراد داخل در خانه ابوسفیان و کسانی که در خانه خود میماندند، امان داد.
در روز فتح مکه، از مسلمانان جز دو نفر به نامهای کُرْز بن جابر و خُنَیْس بن خالد اشعری که راه را گم کرده بودند، کسی کشته نشد. این دو نفر از مسیر دیگری رفته بودند و در بین راه به دست مشرکان به قتل رسیدند.پیامبر(ص) عدهای را از عفو عمومی استثنا کرد و فرمان داد آنها را حتی اگر زیر پرده کعبه پنهان شده باشند، بکُشند.
نام بعضی از آنان چنین است:
________
۱.ر.ک:عاملی، الصحیح من سیره النبی الاعظم، ۱۴۲۶ق، ج۲۱، ۲۲۳؛.جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام تا سال چهلم هجری، ۱۳۶۶ش؛قطب راوندی، الخرائج و الجرائح، ۱۴۰۹ق و…
