نام احمد نام جملهٔ انبیاست
چون که صد آمد نود هم پیش ماست!
به بیان قرآن وظیفه بنیادین پیامبر اکرم (ص) تعلیم و تربیت مردمان بوده است. دومین آیه سوره جمعه چنین گزارشی دارد:« او (خدائی) است که در میان مردم درس ناخوانده، پیامبرى از خودشان مبعوث کرد تا آیات الهى را بر آنان بخواند و آنها را رشد و پرورش داده (از آلودگى ها پاک سازد) و کتاب آسمانى و حکمت به آنان بیاموزد و همانا پیش از این در انحراف و گمراهى آشکار بودند».
«هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولًا مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَهَ وَ إِنْ کانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلالٍ مُبِینٍ». [1]
تعلیم و تزکیه دو وظیفه ای است که در آیات متعددی، بر عهده همه پیامبران نهاده شده است.
پیامبران نه تنها آموزگار اخلاق و دانش بودند، بلکه زمینهساز رشد معنوی و اجتماعی انسانها و جوامع شدند. بعثت پیامبران، به ویژه پیامبر اسلام (ص)، نقشی محوری در تربیت فرد و جامعه داشته و بدون آنها، بسیاری از علوم و اخلاق انسانی قابل دستیابی نبود.آموزش و تربیت یکی از بنیادیترین نیازهای انسانها است که بدون آن، رشد فردی و اجتماعی امکان پذیر نیست.
قرآن کریم هدف بعثت پیامبران را در سه سطح بیان میکند: تلاوت آیات الهی، تعلیم کتاب و حکمت، و تزکیه انسانها. این اهداف نشان میدهند که بعثت پیامبران تنها برای بیان احکام نیست، بلکه برای تربیت و اصلاح انسانها نیز هست.به بیان دیگر تزکیه و تعلیم دو جنبه دارد:
- جنبه فردی شامل رشد اخلاقی، معنوی و علمی است .
- جنبه اجتماعی، شکلدهی به جامعهای سالم و اخلاقمدار را مدنظر دارد.
از این منظر، بعثت پیامبران یک فرآیند تربیتی جامع است که به رشد انسانها در همه ابعاد کمک میکند.
پیامبر اسلام، نه تنها احکام شرعی را تعلیم میکردند، بلکه دانشهای کاربردی و اخلاقی را نیز به امت منتقل مینمودند. ایشان با تعلیم کتاب و حکمت، جامعهای متفکر و اخلاقمدار شکل دادند.این تعالیم در جامعه بی فرهنگ و خشن و مادی جزیره العرب چنان تحولی ایجاد کرد که با یکدیگر برادر شدند و در شهادت بر یکدیگر پیشی می گرفتند و ایثار می کردند. تزکیه یا پاکسازی روح و اخلاق، هدف نهایی بعثت پیامبران است. تعلیم کتاب و حکمت، مقدمهای برای تزکیه است؛ چرا که انسان بدون دانش، نمیتواند مسیر صحیح را تشخیص دهد.
خداوند در قرآن میفرماید:«همانگونه (که براى هدایت شما) رسولى در میان شما از نوع خودتان فرستادیم تا آیات ما را بر شما بخواند و شمارا تزکیه کند و کتاب و حکمت بیاموزد و آنچه نمىتوانستید بدانید، به شما یاد دهد». [2]
تزکیه شامل:
- پاکسازی روح از کینه
- حسادت
- ظلم
- تربیت اخلاقی انسان برای خدمت به خود و جامعه است.
یافته ها نشان داد که پیامبر اسلام (ص) از مجموعه ای از روش های تربیتی استفاده می کردند که شامل الگودهی عملی، محبت آمیز و عاطفی، گفت وگو و اقناع عقلانی، قصه گویی، مشارکت عملی، تکرار و یادآوری، آموزش تدریجی، عبرت دهی تاریخی و مهرورزی همراه با قاطعیت در اصول بود. این شیوه ها ضمن انتقال مفاهیم دینی، توانمندسازی مخاطبان و تقویت تفکر و عمل را نیز تضمین می کرد و توانست به عنوان چارچوب نظری و عملی برای برنامه های تربیتی موثر واقع شود.
________
1.جمعه/2.
2.بقره/151.
