بس که در هر نفست جاذبه توحیدی است، ریگ هم در کف دستت به زبان می آید…
با ورود رسول خدا به یثرب، رحمت و مهر بر این شهر حاکم شد و این بهترین فرصت برای نهادینه کردن اسلام و رشد آئین حق بود. اولین اقدام پیامبر اکرم، بنای مسجد بود. آن حضرت زمینی را برای این منظور از مالکانش خریدند و عموم مسلمانان در ساخت این مسجد فعالیت داشتند و خود حضرت، همپای سایر مسلمانان در ساخت مسجد مشغول تلاش بودند.
پایههای اصلی را تا سه ذراع با سنگ بنا نهادند و بقیه را با خشت چیدند. آنگاه چند ستون از چوب خرما برافراشتند و روی آن را با شاخ و برگ درخت خرما پوشانیدند و چون از ایشان در مورد سقف مسجد سوال شد، فرمودند:« سایهبانی همانند، سایهبان موسی کافی است».
از آن پس این مسجد مرکز فعالیتها و تصمیمگیریهای مسلمانان و مدیریت شهر گردید.نام شهر مدینه النبی و آن مسجد، مسجدالنبی و مقر فرماندهی اسلام گردید. از منازل دربهایی به مسجد باز بود که با فرمان الهی و نزول جبرئیل تمامی دربها غیر از درب منزل پیامبر (ص) و علی بن ابیطالب (ع) به مسجد بسته شد.
اقدام دیگر پیامبر(ص) تدوین عهدنامه بین اوس و خزرج بود که اقوام اصلی ساکن مدینه بودند. اوسیان و خزرجیان سالیان متمادی با هم درگیر جنگ بودند، با حضور پیامبر(ص) رهبری شهر به ایشان سپرده شد و آن حضرت میان مهاجرین و انصار و یهودیان مدینه عهدنامه ای تنظیم نمود که نشان نبوغ فکری ایشان در بعد رهبری جامعه بود که چگونه قبایلی را که با هم درگیر چنگ بودند در کنار هم گرد آوردند و آنها را با یکدیگر متحد ساختند تا هم مانعی برای جلوگیری از دخالتهای دشمنان پدید آورند و هم امت واحدهای را برای پیشبرد مقاصد آسمانی خویش با خود همراه و همگام نمایند.
این پیمان را میتوان یکی از مهمترین و اساسیترین ارکان پیشرفت اسلام با توجه به اوضاع آن روز شهر مدینه و منطقهی حجاز دانست. دیگر پیمان بین مهاجرین و انصار با یهودیانی زیرا یهودیان هم از اقوام ساکن در مدینه بودند و لازم بود حضرت آنها را هم مد نظر داشته باشد تا انسجامی بین مسلمانان و یهودیان پدید آید.
بر اساس این عهدنامه ها، همه در حکم یک امت هستند مگر آن کس که ظلم کند و یا مرتکب جرم و گناهی شود که در این صورت خود و خاندانش را به هلاکت انداخته است. با انعقاد این پیمان بین قبایل مختلف عرب ساکن در مدینه با هم و با مهاجران در واقع زمینهی همدلی واتحاد این افراد را پدید آوردند.
اقدام دیگر پیامبر(ص) پیمان برادری بود. مهاجران از اقوام و نزدیکان خود جدا شده، به مدینه آمده بودند و از لحاظ اقتصادی هم وضع رضایتبخشی نداشتند. در مقابل، انصار آنان را پذیرا شدند و هر کدام که امکان داشت مهاجری را در منزلش اسکان میداد و آنها را در امور اقتصادی حمایت میکرد. با دستور حضرت حدود صد نفر با هم پیمان بستنند تا هر کدام دیگری را در راه حق یاری دهند.
اجرای این پیمان که به پیمان «مؤاخات» معروف است، اتحاد مسلمانان را محکمتر ساخته و باعث تقویت روحیهی مهاجران بود. در این پیمان اخوت، پیمان اخوت میان پیامبر (ص) و علی(ع) و حمزه عموی پیامبر با زید بن حارثه، شاخص بود.
با فعالیتهای پیامبر (ص) در شهر مدینه دیری نپائید که اکثر ساکنان آن اسلام اختیار کردند و خانهای نبود که تمام یا برخی از آنان مسلمان نشده باشند، تنها چند خانوادهی انگشتشمار بر آیین جاهلی خود باقی مانده بودند و این نشان از تلاش رسول الله (ص) جهت انتشار اسلام در مدینه دارد. دیری نپائید که برخی از بزرگان یهود که بر جایگاه پیامبر(ص)رشک میبردند فعالیتهای خود را علیه ایشان و مسلمانان آغاز کردند.
در این میان برخی از مردم مدینه هم که مسلمان نشده یا در ظاهر شهادتین میگفتند با این گروه همراه شدند. اینان، به خصوص سران یهود، با هدف سستکردن عقاید مسلمانان شروع به طرح سؤالهای علمی و دینی کردند.پیامبر (ص) با این گروه در ابتدا مدارا میکرد با این حال این گروه به مخالفتها و توطئههای پنهانی خود ادامه دادند، آنان به مسجد پیامبر(ص)رفت و آمد داشتند و مسلمانان را به سخره میگرفتند، سرانجام کار را به جایی رساندند که پیامبر (ص)دستور اخراجشان را از مسجد نبوی صادر کردند.
