پیامبر ما چنان به عبادت و مناجات مشتاق بود که به گواه همه مورخان ،بخش زیادی از جوانی خود تا هنگام بعثت را در خلوت کوهساران و غار حرا به راز و نیاز با خالق سپرى مى نمود.اربعین ها گریه و زاری کند/ بهر آنکه روح را صافی کند/نیمه شب ها با خدایش راز کرد/خود رها از دست نفس و آز کرد…آرى! به مدال ختم رسالت از آنجا دست یافت که در خلوت غار حرا ، راز و نیازها با خالق بى همتا داشت.پس از بعثت نیز خداوند همین روش را از او خواست: “ای جامه به خود پیچیده! شب را جز کمی، به پاخیز! نیمی از شب را یا کمی از آن کم کن یا بر نصف آن بیفزا و قرآن را با تأمّل بخوان!”١.ای مُزَمِّل، خیز در آنای لیل/ بهر راز و ذکر همگام سهیل/ نیمه شب ها با خدایت راز کن/خود رها از دست نفس و آز کن…بله، این منجی بشریت باید با عبادات و نماز شب ها و مناجات ها، خود را برای این مأموریّت و رسالت عظیم روزانه آماده سازد:”همانا برنامه (عبادت) شبانه پا برجاتر و با استقامت تر است و تو در روز تلاش مستمر و طولانی خواهی داشت”٢؛شب خیز که عاشقان به شب راز کنند/گرد در و بام دوست پرواز کنند/هرجا که دری بود به شب بسته شود/ اِلّا در دوست را که شب باز کنند!
او با مناجات بدانجا رسید که خدایش مستقیماً راه قرب و وصول به مقام محمود را نشانش داد:“پاسی از شب را (از خواب برخیز) و تهجّد و نماز شب داشته باش! این یک وظیفه اضافی برای توست تا پروردگارت تو را به مقام محمود(مقامی در خور ستایش)برانگیزد”٣؛ گر مقام محمود تو را آرزوست/ با مناجات و دعا حاصل شود؛”و در شبانگاه برای او سجده کن و مقدار طولانی از شب او را تسبیح گوی!”۴. محبت الاهى چنان در دل او جاى گرفته بود که در مناجات هایش ،دوام این محبت و محبت دوستان او را طلب مى نمود:”خداوندا محبت خود و محبت دوستدارانت را از تو خواستارم، (خداوندا) عملی را به من ارزانی کن که با آن به محبت تو دست یابم، خداوندا محبت و دوستی خودت را از دوست داشتن من نسبت به خودم و خانواده ام و آب خنک و گوارا، نزدم بیشتر و محبوب تر گردان”(اللّهم انّی اسئُلکَ حُبَّکَ و حُبَّ مَنْ یُحبُّکَ و العَمَل الذّی یبلّغُنی حُبَّکَ، اللهمَّ اجْعَل حُبَّکَ احبُّ الیَّ من نَفسی و اهلی و الماءِ الباردِ)۵.امام صادق(ع) فرمود: “بر شما باد به نماز شب؛ زیرا نماز شب سنّت پیامبر شماست”۶…
آن حضرت، لحظه ای از عبادت و مناجات جدا نبود؛چه آن زمان که به غار حرا مى شتافت و چه بعد از آن در طول دوران رسالت.غار حِرا نقطه عبادتگاه امین قریش بود. او شب ها و روزهای پیش از بعثت و رسالت را در آنجا سپری می کرد و این نقطه دور از غوغای زمان و زمانه را به عنوان عبادتگاه خویش انتخاب کرده بود. تمام ماه رمضان ها را در این نقطه می گذراند و در غیر این ماه نیز ایّامی را در آنجا سپری می کرد و حتی همسر عزیزش می دانست هر گاه حضرت به خانه نیاید، به طور قطع در غار حراء مشغول عبادت و مناجات است و هر موقع کسانی را دنبال او می فرستاد، او را در آن نقطه در حال تفکر و عبادت پیدا می کردند.اُمّ سلمه همسر پیامبر گوید:در نیمه شب ها دعا می خواند و ناله می کرد از جمله مى فرمود:” خدایا! یک چشم به هم زدن مرا به خودم وامگذار!( اَللَّهُمَّ لاتَکِلْنی اِلی نَفْسی طَرْفَهَ عَیْنٍ اَبَداً)٧.گاه برخی از همسران پیامبر به آن حضرت اعتراض می کردند که چرا این همه ناله و شب زنده داری می کنی و حال آنکه قرآن شما را آمرزیده خوانده،مى فرمود:”آیا نباید من یک بنده شکرگزار باشم؟!(اَفَلا اَکُونَ عَبْداً شَکُوراً)٨…
آرى،پیامبر اکرم(ص) فقط در ایام عادى اهل مناجات و عبادت نبود؛ او نه تنها در دوران آرام زندگى اهل مناجات و نماز شب بود، بلکه در سخت ترین لحظه ها و درگیری ها و جنگ ها نیز مناجات را ترک نمی کرد.امیر مومنان(ع) گزارش مى نماید در شبی که فردای آن جنگ بَدْر اتفاق افتاد، باران بارید و مادر زیر درخت و سپرهای خود پناه گرفتیم و رسول خدا(ص)شب را بیتوته کرد و نماز می خواند و مردم را به استقامت دعوت می نمود ؛ در آن شب به هر کسی نگاه کردم، خفته بود، مگر رسول خدا(ص)که در زیر درختی نماز می گزارد و گریه و مناجات می کرد تا اینکه صبح شد.ابن کثیر می گوید: “شب جنگ بدر، شب جمعه و شب هفدهم ماه مبارک رمضان سال دوّم هجرت بود و رسول خدا(ص) آن شب را در کنار درختی نماز می گزارد و در سجده ذکر «یا حَی یا قَیُّومُ » را می گفت و تکرار می نمود”٩.ایشان در طول سال تهجد و نماز شب داشت، ولی در ماه شعبان و ماه مبارک رمضان عبادتش اوج می گرفت و شب و روز آن را به قیام و روزه سپری می کرد.در ماه مبارک رمضان، مخصوصاً در شبهای قدر، علی الخصوص در دهه سوم ماه مبارک رمضان کاملاً بستر خواب را جمع می نمود و به عبادت می پرداخت.امیرمومنان فرمود: همیشه در دهه آخر ماه مبارک رمضان در حال اعتکاف بود تا آنکه از دنیا رفت”١٠…
—————-
١.مزّمل/١-۴. ٢.همان/۶-٨. ٣.إسراء/٧٩. ۴.دهر/٢۶. ۵.کنزالعمال٢٠٩/٢. ۶.من لا یحضره الفقیه۴٧٢/١. ٧.دستغیب،تفسیر سوره نجم/١٠٠. ٨.کحل البصر فى سیره خیرالبشر/٧٨. ٩.البدایه والنهایه٣٢۶/٣. ١٠.بحار الانوار، ج٩۴،ص٧ و ج٩۵، ص١٠ و ١۴۵.
