“ما در میان هر امتی، پیامبری را مبعوث کردیم تا به آنان بگوید: خداوند یکتا را پرستش کنید و از مظاهر طاغوت و شرک پرهیز نمائید”(وَ لَقَدْ بَعَثْنا فِی کُلِّ أُمَّهٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ اجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ)١. از اهداف زیر بنایی و بنیادین بعثت انبیا و ارسال رسولان الاهى،همین فرا خوانی مردم به پرستش خدای یگانه و دوری از طاغوت و مظاهر آن بوده است.اگرچه انسان ها بر اساس فطرت شان خداجو هستند اما زرق و برق هاى دنیا و وسوسه هاى نفس و اضلالات شیاطین و وجود اختیار در او،او را از مسیر فطرت دور کرده و به عبادت بت ها و طاغوت ها کشانده و مى کشاند.خداوند پیامبرانى به سوى او فرستاده تا او را به راه فطرت بازگردانند.اولین سخن پیامبران،عبارت شریف”لا اله الا الله”(معبودی جز خدای یگانه نیست) بوده است.نخستین پیام پیامبر گرامی اسلام در کنار کوه صفا هنگامى که به پیامبری رسید، این بود:”أدعوکم علی شهاده أن لا اله الاالله و خلع الانداد”: یعنىشما را به وحدانیت خدا می خوانم که بگویید الهی غیر از الله نیست و الهه های غیر از خدا را کنار بگذارید…
به گزارش قرآن،هیچ پیامبرى که از سوى خداوند صاحب شریعت و کتاب شده باشد،نیامده که مردم را به عبادت خود و نه خدا، فراخوانده باشدبله از مردم خواسته است که ربّانى باشند(ما کانَ لِبَشَرٍ أَنْ یُؤْتِیَهُ اللَّهُ الْکِتابَ وَ الْحُکْمَ وَ النُّبُوَّهَ ثُمَّ یَقُولَ لِلنَّاسِ کُونُوا عِباداً لِی مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ لکِنْ کُونُوا رَبَّانِیِّینَ)٣. فرشتگان با حمایت روح که از ناحیه خداوند بر آنان نازل مى شد بر مردم مبعوث مى شدند که آنان را انذار دهند و به خداى واحد فراخوانند و اینکه تقواى الاهى داشته باشند(یُنَزِّلُ الْمَلائِکَهَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ عَلى مَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ أَنْ أَنْذِرُوا أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا أَنَا فَاتَّقُونِ)۴.خداوند آنجا که با پیامبرش سخن مى گوید،به او مى فرماید”ما پیش از تو هیچ پیامبرى را نفرستادیم مگر آنکه به او وحى کردیم (تا به مردم بگوید)خدائى جز من نیست و مرا عبادت کنید:( ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا نُوحِی إِلَیْهِ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ)۵. همه پیامبران هم وقتى نزد مردم مى آمدند به آنان مى گفتند:جز خدا را عبادت نکنید(إِذْ جاءَتْهُمُ الرُّسُلُ … أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ )۶؛واز پیامبران پیش از خود بپرس آیا ما براى آنها الهه هاى دیگرى جز خداى رحمن قرار دادیم تا آنها را عبادت کنند؟!(وَ سْئَلْ مَنْ أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رُسُلِنا أَ جَعَلْنا مِنْ دُونِ الرَّحْمنِ آلِهَهً یُعْبَدُونَ)٧…
توحید همان اعتقاد به یگانگی خدای تعالی است.واژه توحید در قرآن نیامده اما مشتقاتی مانند أحَد و واحِد، به کار رفته است.چنانکه گفته شد اولین کلام پیامبر، بعد از اظهار و تبلیغ علنی اسلام این بود:”ای گروه قریش! ای گروه عرب! شما را دعوت می کنم به شهادت دادن به اینکه معبودی جز خدای یگانه نیست، و اینکه من رسول خدا هستم، و شما را امر می کنم به اینکه؛ برای خدا مثل و مانند قائل نشوید، و همه انداد و بت ها را به دور بریزید”٨.و بعد این عبارت ها در قرآن آمد:”قُل هُوَ اللهُ اَحَد”(اخلاص / ۱)؛”اِنَّ اِلَهَکُم لَواحِد”(صافات /۴)؛“یاقَومِ اعبُدوُا اللهَ مالَکُم مِن اِلَه غَیرُه(اعراف / ۵۹)،و…امیر مومنان(ع)زیباترین تعبیر را درباره ی معنی یگانگی خداوند دارد. در جنگ جمل، فردی از آن حضرت پیرامون مفهوم یکی بودن خداوند پرسید. یاران حضرت برآشفتند که در معرکه ی جنگ چه جای این پرسش است. حضرت یاران را آرام فرمود و به دلیل اهمیت موضوع، چنین پاسخ داد:
“گفتن این که «خداوند واحد است»، بر چهارگونه است که دو گونه ی آن غلط، و دو وجه دیگرش صحیح است آن دو گونه ای که جایز نیست بر خدا اطلاق شود، یکی این است که کسی بگوید؛ خدا واحد است؛ و مقصودش از واحد، واحد عددی باشد و این صحیح نیست؛ زیرا چیزی که دوم برایش نیست، داخل در اعداد نمی شود؛ و لذا می بینید که قرآن مجید گویندگان « ثالث ثلاثه»(خدا سومى از سه خداست) را کافر خوانده است. دیگر این که کسی بگوید: خدا یکی از همین مردم است و مرادش این باشد که خداوند نوعی از این جنس است این نیز باطل است چون خدا را به خلق تشبیه کرده است و پروردگار ما بزرگ تر از آن است که برای او شبیهی باشد اما آن دو گونه اى که برای خدا ثابت است، یکی این است که کسی بگوید خدا واحد است و در اشیاء عالم مانندی ندارد و این درست است؛ چون پروردگار همین طور است دیگر این که گفته شود خداوند اَحدی المعنی است؛ یعنی نه در خارج و نه در عقل و نه در وهم، قابل هیچ گونه انقسامی نیست این هم درست است؛ زیرا خداوند ما همین طور است٩…
——————–
١.نحل/٣۶.
٢.بحارالانوار، ج ۱۸، ص۱۸۰؛ تفسیر طبری ج ۱۲، ص٣٠٠.
٣.آل عمران/٧٩.
۴.نحل/٢.
۵.انبیاء/٢۵.
۶.فصلت/١۴.
٧.زخرف/۴۵.
٨.بحارالانوار،ج١٨،ص١٨٠.
٩.صدوق،معانی الاخبار،ص٩٧.
