“مرتد”،کسى است که از دین الاهى خارج شده و به سمت کفر یا شرک یا پذیرش دین منسوخ،روى مى آورد؛همچنان که گروهى از پیروان موسىٰ هنگام غیبت او، گوساله پرست شدند:”و (به یاد آورید) هنگامى را که با موسى چهل شب وعده گذاردیم (و او، براى گرفتن فرمانهاى الهى، به میعادگاه آمد)؛ سپس شما گوساله را بعد از او (معبود خود) انتخاب نمودید، درحالىکه ستمکار بودید”١.وقتى موسى(ع) برای اجراى امر خداوند جهت عبادت و دریافت کتاب به کوه طور رفت و برادر خود هارون را جانشین خویش برای رهبری قوم قرار داد ،در غیاب او فردی به نام “سامری” نزد بنی اسرائیل رفت و با استفاده از علم کیمیاگری، گوساله ای از طلا درست کرده و مردم را به پرستش آن دعوت نمود؛ قوم موسی نیز علیرغم هشدارهای هارون که از طرف موسی ولایت داشت و وصی او بود، به گوساله پرستی پرداختند.تمرد از فرمان الاهى و فرستاده او،موجب ارتداد است و عواقب ناگوار دنیوى و اخروى را در پى دارد…
نمونه دیگر از تمرد و ارتداد مربوط به اصحاب پیامبر اکرم(ص)در جنگ احد است هنگامى که شایعه کشته شدن ایشان توسط دشمنان،پخش شد، گروهی از منافقان با سوء استفاده از این شایعه به بت پرستى روى آورده به طور کلی مرتد شده و از اسلام روی برگرداندند و با تبلیغات سوء خود، به اعتقادات مسلمانان سست ایمان، هجوم برده و با تهدید به شکست، آنان را از صحنه مبارزه با دشمن دور کردند.خدای متعال در توبیخ این سست ایمان ها فرمود:“محمد(ص)، جز فرستادهی خدا نیست و پیش از او، فرستادگان دیگرى نیز بودند؛ آیا اگر او بمیرد و یا کشته شود، شما به عقب برمى گردید؟(و اسلام را رها کرده، به دوران جاهلیت و کفر بازگشت خواهید نمود؟) و هر کس به عقب بازگردد، هرگز به خداوند، ضررى نمى زند”٢؛و نیز فرمود:”کسانى که بعد از ایمان، کافر شوند… عذاب عظیمى در انتظارشان است! این به خاطر آن است که زندگى دنیا را بر آخرت ترجیح دادند”٣.آرى،دنیا دوستى،ایمان را برباد مى دهد…
به گزارش قرآن،عواملى که به ارتداد و بازگشت به ارتجاع و کفر مى انجامد عبارت است از:اطاعت و پیروى از کافران :“اى کسانى که ایمان آورده اید! اگر از کسانى که کافر شده اند، اطاعت کنید، شما را به گذشته هایتان بازمى گردانند و سرانجام، زیانکار خواهید شد”۴؛در این زمینه اغوائات و تبلیغات کافران،موثر مى افتد:”و کافران به مؤمنان گفتند: شما از راه ما پیروى کنید، (و اگر گناهى دارد) ما گناهانتان را بر عهده خواهیم گرفت! آنان هرگز چیزى از گناهان اینها را بر دوش نخواهند گرفت؛ آنان به یقین دروغگو هستند!”۵.عامل دیگر ارتداد،دوستی و همنشینی با اهل کتاب است:”اى کسانى که ایمان آورده اید! یهود و نصارى را ولّى (و دوست و تکیه گاه خود) انتخاب نکنید! آنها اولیاى یکدیگرند و کسانى که از شما با آنان دوستى کنند، جزو آنها قرار مى گیرند”۶.عامل دیگر دوستى با منافقان است:”آنان آرزو مى کنند که شما هم مانند ایشان کافر شوید، و مساوى یکدیگر باشید؛ بنابراین، از آنها دوستانى انتخاب نکنید”٧.عامل دیگر پیروى از شیطان است:”کسانى که بعد از روشن شدن هدایت براى آنها، مرتد شدند و به گذشته باز گشتند، شیطان اعمال زشتشان را در نظرشان زینت داده و آنان را با آرزوهاى طولانى فریفته است٨…
از نظر قرآن آثار ارتداد عبارت است از: حبط اعمال در دنیا و آخرت:”کسى که از آیینش برگردد، و در حال کفر بمیرد، تمام اعمال نیک (گذشتهی) او، در دنیا و آخرت بر باد مى رود”٩.دیگر، عدم درک حقیقت است:”این بخاطر آن است که نخست ایمان آوردند، سپس کافر شدند؛ از این رو بر دلهاى آنان مهر نهاده شده، و حقیقت را درک نمى کنند!”١٠؛دیگر،خسران مادی و معنوی است:”اگر مصیبتى براى امتحان به آنها برسد، دگرگون مىشوند (و به کفر رومى آورند،هم دنیا را از دست داده اند، و هم آخرت را و این همان خسران و زیان آشکار است!”١١؛ دیگر،عدم پذیرش توبه آنان است:”کسانى که پس از ایمان کافر شدند و سپس بر کفر (خود) افزودند، (و در این راه اصرار ورزیدند،) هیچ گاه توبه آنان، (که از روى ناچارى یا در آستانه ی مرگ صورت مىگیرد،) قبول نمى شود”١٢؛دیگر،نداشتن حامى و یاورى و هدایت الاهى است:”سخنان کفرآمیز گفته اند و پس از اسلام آوردنشان، کافر شدهاند…آنها در سراسر زمین، نه ولىّ و حامى دارند، و نه یاورى!”١٣و”چگونه خداوند جمعیتى را هدایت مىکند که بعد از ایمان و گواهى به حقّانیت رسول و آمدن نشانههاى روشن براى آنها، کافر شدند؟!خدا، جمعیت ستمکاران را هدایت نخواهد کرد!” ١۴…
——————————
١.بقره/٩٢.
٢.آل عمران/١۴۴.
٣.نحل/١٠۶و١٠٧.
۴.آل عمران/١۴٩.
۵.عنکبوت/١٢.
۶.مائده/۵١.
٧.نساء/٨٩.
٨.محمد/٢۵.
٩.بقره/٢١٧.
١٠.منافقون/٣.
١١.حج/١١.
١٢.آل عمران/٩٠.
١٣.توبه/٧۴.
١۴.آل عمران/٨۶.
