“چه کسی به پیمانش پای بندتر از خداست؟!”(وَ مَنْ أَوْفی بِعَهْدِهِ مِنَ اللّه١)؛وفای به عهد آن چنان سترگ است که خداوند در عمل به آن بر همه پیشی مى گیرد و مى فرماید هیچکس از خدا،پای بندتر بر وفای به عهد نیست.آرى، خداوند هرگز پیمان شکنى نمى کند:(فَلَنْ یُخْلِفَ اللّهُ عَهْدَهُ٢؛پس مومنان نیز باید رنگ خدائى گیرند و نقض پیمان نکنند و بر عهد و پیمان شان،وفادار باشند:”ای کسانی که ایمان آورده اید! به پیمان ها وفا کنید”(یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ٣)؛و هنگام توصیف مومنان بیش از هر چیز، وفای به عهد و پیمان را در آنان،نام مى برد:”آنها کسانی هستند که به عهد الاهی وفا می کنند و پیمان را نمی شکنند(الَّذینَ یُوفُونَ بِعَهْدِ اللّهِ وَ لا یَنْقُضُونَ الْمیثاقَ۴).وفاى به عهد را امرى فطرى شمرده اند زیرا از همان کودکى،هر قولى که به آنها داده مى شود با سرشت پاک خود، وفاى به آن را لازم مى شمرند.نه خدا و نه مردم ،متخلفان از عهد و قول و پیمان را دوست نمى دارند…
هرگاه بنیان وفاى به عهد در جامعه اى سست شود، اساس روابط انسان ها هم فرو مى ریزد، لذا نقض عهد و پیمان شکنی از رذایل اخلاقی شمرده می شود و ضربات شکننده و جبران ناپذیری بر شخصیت و انسانیت فرد، وارد می سازد و در صحنه اجتماع هیچ چیز رسواتر از پیمان شکنی نیست. دولت و ملتی عزیز است که به تعهدات خود عمل کنند و آنها را محترم بشمارند.قرآن مى فرماید:”به عهد الهی وفا کنید. این چیزی است که خداوند شما را به آن سفارش کرده است تا متذکر شوید”۵.و نیز می فرماید:”به پیمان های خود وفادار باشید زیرا از پیمان ها سؤال خواهد شد”(وَ أَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ کانَ مَسْوءُلاً)۶.معلوم است نقض پیمان یک جرم محسوب مى شود که در مورد کوتاهى نسبت به آن ،افراد بازخواست مى شوند! نمى شود مومنان آن را مهم نشمرند لذا قرآن مى فرماید: “آنان (مومنان)کسانى هستند که به امانت و قول و پیمان خود وفادارند”(وَ الَّذینَ هُمْ ِلأَماناتِهِمْ وَ عَهْدِهِمْ راعُونَ)٧. پیامبر (ص) فرمود:آن کس که به پیمان خود وفادار نیست، مسلمان نیست(لا دینَ، لِمَن لا عهدَ له)٨…
وفای به عهد، تنها در محدوده روابط داخلی مسلمانان خلاصه نمی شود، بلکه مسلمانان موظفند در برابر بیگانگان، کافران و دشمنان نیز به تعهدات خود پای بند باشند. قرآن مجید، بزرگ ترین دشمن اسلام را یهود و مشرکان می داند. آنجا که می فرماید:”با آنان که در نزدیکی مسجد الحرام پیمان بستید، تا آنان به پیمان خود وفادارند، شما نیز وفادار باشید. همانا خداوند پرهیزکاران را دوست می دارد”٩ ؛ اما”اگر آنان پیمان های خود را شکستند و در آیین شما طعن زدند،(و با شما به قتال برخاستند) سران کفر را بکشید. برای آنان پیمانی نیست. شاید آنان از روش خود برگردند”١٠.دشمن،به زعم خود پیمان عدم تعرض مى بندد،اما مخفیانه با دیگر دشمنان نقشه جنگ و قتال شما را تدارک مى کند و پیمان خود را نقض مى کند؛شما باید هشیار باشید و فریب نخورید که کشته خواهید شد بلکه باید پیشدستى کنید و نگذارید آن پیمان شکنان نقشه خود را عملى کنند لذا دستور مى دهد:”چرا با گروه پیمان شکن نبرد نمی کنید؟!”(أَ لا تُقاتِلُونَ قَوْمًا نَکَثُوا أَیْمانَهُمْ)١١…
قرآن کریم یکی از این الگوهاى وفاى به عهد از پیامبران را این گونه توصیف مى فرماید:”اسماعیل را یاد کن، همانا که او در وعده اش راست گو و باوفا بود”(إِنَّهُ کانَ صادِقَ الْوَعْدِ)١٢. پیامبر(ص)فرمود:”آن کس که به خدا و روز جزا ایمان دارد باید به وعده خود وفا کند”١٣و نیز:”نشانه منافق سه چیز است: دروغگویی، پیمان شکنی و خیانت در امانت”١۴.امیرمؤمنان(ع) در فرمان خود به مالک اشتر فرماندار مصر فرمود:” بپرهیز از این که به مردم وعده بدهی و تخلّف کنی… زیرا (تخلف از وعده) موجب خشم خدا و مردم خواهد شد، چنان که قرآن می فرماید: «نزد خدا بسیار گناه بگویید چیزی را که به آن عمل نمی کنید…”١۵؛ امام صادق(ع)نیز فرمود:”مؤمن برادر مؤمن و مانند چشم و راهنمای اوست، به او خیانت نمی کند و ستم روا نمی دارد و او را فریب نمی دهد و به او وعده ای نمی دهد که تخلّف کند”١۶…
————————
١.توبه/١١١.
٢.بقره/٨٠.
٣.مائده/١.
۴.رعد/٢٠.
۵.انعام/١۵٢.
۶.اسراء/٣۴.
٧.مومنون/٨.
٨.بحارالانوار،ج٧٢،ص٩۶.
٩.توبه/٧.
١٠.توبه/١٢.
١١.توبه/١٣.
١٢.مریم/۵۴.
١٣.اصول کافى،ج٢،ص٣۶۴.
١۴.المستطرف،ج١،ص١٩٨.
١۵.نهج البلاغه،نامه۵٣.
١۶.کافى،ج٢،ص١۶۶،حدیث٣.
