“فرشتگان در آستانه بهشت به استقبال صابران می آیند و به آنها می گویند:سلام بر شما به خاطر صبر و استقامت تان، که سرانجام چه نیکو منزلگاهی یافتید”(سَلامٌ عَلَیکمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَی الدَّارِ١)؛ “آنگاه صابران پاداش بی شمار خود را دریافت مى کنند”(إِنَّما یوَفَّی الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَیرِ حِسابٍ٢).صابران کیانند و منظور از صبر چیست؟ :منظور از “صبر” همان استقامت در برابر مشکلات و حوادث گوناگون است که نقطه مقابل آن،بى تابى و “جزع”به معنای از دست دادن مقاومت و تسلیم شدن در برابر مشکلات است.در قرآن کریم،در حدود صد آیه از صبر سخن به میان آمده و هیچ یک از فضایل انسانی به این اندازه مورد تأکید قرار نگرفته است. این نشان می دهد که قرآن برای صبر اهمیت ویژه و برای صابران اجر فراوانی قائل شده است که مى فرماید پاداش آنان بی شمار و بیرون از حساب است و هنگامى که بخواهند بخاط این ویژگى وارد بهشت شوند فرشتگان به استقبال شان مى آیند و بر آنان درود و سلام مى گویند…
بى صبرى یا کم صبری مانع رشد و کمال است. انسان هاى کم حوصله، کارها را ناقص و ناتمام می گذارند و دائما از این شاخه به آن شاخه می پرند و در نتیجه هیچ کاری را کامل انجام نمی دهند؛اما انسان هاى صبور در اثر مداومت و صبر و حوصله زیاد، ترقی می کنند. اگر صبر و حوصله باشد، کم استعدادترین افراد هم می توانند به هدف برسند.افراد سست اراده و کم حوصله بسیار زود از میدان حوادث می گریزند، یا در برابر حجم مشکلات زانو می زنند. نه دنیا را بدون صبر و استقامت به انسان می دهند، نه آخرت را! خداوند از مؤمنان خواسته است که صبر پیشه کنند و یکدیگر را به صبر دعوت نمایند٣ و از صبر کمک بجویند۴.صبر،چنان نیرویی به انسان مى دهد که یک نفر را توانایی مقابله با بیست نفر و بیست نفر را توانایی مقابله با دویست نفر می بخشد۵.امیرمومنان، صبر را همان پیروزى یا پیروزى را نتیجه صبر تعریف مى نمایند(الصبر الظفر۶)و نیز”صبور،حتماً به نتیجه خواهد رسید حتى اگر مدتى طول بکشد٧”…
براى آنکه درجه استقامت و صبرمان زیاد شود در قرآن راه هایی فراروی ما نهاده است:نخست یادکرد صبورى پیامبران در سخت ترین شرایط و نیز تحمل شان در برابر آزارها و اذیت هاست:”فرستادگان ما را پیش از تو، چه بسیار تکذیب کردند، اما پیامبران ما در برابر تکذیب مردم صبر و استقامت پیش گرفتند و آن قدر آزار دشمنان را تحمل کردند تا لحظه ای که یاری ما رسید٨” و از زبان پیامبران نقل مى کند که:”چرا بر خداوند توکل نکنیم که همه راه و چاه زندگی را به ما نشان داده است؟ و حال که این طور است در برابر آزارهای شما صبورانه ایستادگی خواهیم کرد. زیرا می دانیم که هرکس بخواهد تکیه گاهی راستین داشته باشد، باید بر خداوند توکل کند٩”.خداوند به پیامبرش هم توصیه مى کند:”صبور باش مانند پیامبران اولواالعزم و بر کارشان تعجیل مکن(فَاصْبِرْ کما صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَ لا تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ١٠).راهکار دیگر یارى خواستن از خدا و دعا کردن براى ازدیاد صبر است:
خدایا! به ما صبر عنایت کن و ما را ثابت قدم بدار و بر کافران پیروز فرما(رَبَّنا أَفْرِغْ عَلَینا صَبْراً وَ ثَبِّتْ أَقْدامَنا وَ انْصُرْنا عَلَی الْقَوْمِ الْکافِرِینَ١١)…
دیگر،کمک گرفتن از نماز است که همسنگ صبر آمده و در سوره بقره دوبار توصیه شده است:”از صبر و نماز کمک بجویید که خدا با صابران است”(اسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاهِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ١٢).دیگر،گفتن “إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیهِ راجِعُونَ”،در هنگام وارد شدن مصیبت است؛ام سلمه یکی از همسران پیامبر اکرم (ص)گوید:از آن حضرت شنیدم که فرمود: هر بنده ای که به هنگام پیشامد مصیبت این آیه را بخواند و بگوید خداوندا! به من عوض این محرومیت را بده و بهتر و بالاتر از آن چه از دستم رفته است به من عنایت فرما) خداوند پاداش کامل به او عنایت فرماید و بهتر از آنچه از دستش رفته است، در همین دنیا به او ببخشاید. وقتی همسرم (ابوسلمه) از دنیا رفت، همین دعا را خواندم، اما هرگز باورم نمی شد که همسری بهتر از ابوسلمه پیدا کنم. خداوند از دست رفتن شوهرم را به بهترین وجهی جبران کرد و به همسری پیامبر گرامی اش درآمدم١٣.دیگر تمرین صبر و تلقین صبر به خویشتن است.هرگاه انسان در ظاهر، خود را به صفتی بیاراید، هرچند در باطن چنین نباشد، به تدریج در باطنش نفوذ کرده و به آن متخلق می گردد.پیامبر(ص)فرمود:”کسی که خود را به چهره صابران درآورد- و جزع و فزع را ترک گوید- خداوند روح صبر را به او می بخشد و او را مقاوم و نیرومند می سازد(مَن یتَصَبَّر یصبّره الله١۴)…
———————-
١.رعد/٢۴.
٢.زمر/١٠.
٣.آل عمران/٢٠٠.
۴.بقره/١۵٣.
۵.انفال/۶٠.
۶.غررالحکم،ح٢١٣.
٧.نهج البلاغه،حکمت١۵٣.
٨.انعام/٣۴.
٩.ابراهیم/١٢.
١٠.احقاف/٣۵.
١١.اعراف/١٢۶.
١٢.بقره/۴۵و١۵٣.
١٣.مسکن الفؤاد، ص۴٨و١١١.
١۴. میزان الحکمه، ج٢،ح١٠١٣٨.
